Cebri icra yoluyla alacak tahsili Fransa için ulusal, diğer ülkelerdeki alacaklılar için uluslararası alacak niteliğindedir. Global dünyada alışverişlerin bir çoğu uluslararası bir boyut almıştır. Uluslararası ticari ilişkilerde bir uyuşmazlık yaşanırsa, taraflar arasındaki mesafe ve dil bariyerinden istifade ederek sözleşmedeki taraflar borçlarını ifa etmekten kaçınma yolunu tercih edebilirler. Bu durumlarda taraflar vatandaşı olmadığı ülkelerdeki alacaklılardan borçlarının tahsilini hukuki süreçlerle sağlamaya çalışmaktadır.

Bu yazıda Fransa’da cebri icra yoluyla alacakların tahsili konusunu işleyeceğiz. Öncelikle, Türkiye’dekinin aksine Fransa’da İcra iflas kurumu bulunmamaktadır. Hukuki tespit, cebri icra, icra edilebilirlik şerhi, ihale, satış  işlemleri, borçlunun bilgilerini sordurma vs gibi işlemler Adalet Komiseri (“Commissaire de Justice” ) adlı bir kurum maharetiyle gerçekleştirmektedir.  2022 yılındaki değişikliklerle Adalet Komiserleri yeni bir yapıya ulaşmışlardır. Yazımıza konu cebri icra işlemleri Adalet Komiseri ya da özel hukuk mahkemeleri aracılığı ile yapılabilmekte ve başvurulacak usul alacağın miktarına ve cinsine göre değişiklik göstermektedir.

Cebri icra işlemlerinin yapılabilmesindeki ön koşul alacaklının icra edilebilirlik şerhini alabilmesidir. Bu belgeye fransızca “Titre exécutoire” denir. Bu belge ile alacaklı devlet eliyle cebri icra yapabilir. Fransa’da alacakların icrası nasıl olur ? Hangi tür prosedürlerle icra edilebilirlik şerhi elde edilebilinir ? 

Bu soruların cevabının iki farklı cebri icra prosedürü ele alarak cevaplamaya çalışacağız. Öncelikle kolaylaştırılmış prosedürle Adalet Komiseri aracılığı ile icra edilebilirlik şerhinin (I) ve ikinci olarak hakim tarafından icra edilebilirlik şerhi (II)  nasıl elde edilebileceğini analiz edeceğiz. 

I- Kolaylaştırılmış Prosedürle Cebri İcra

Kolaylaştırılmış icra prosedürüne küçük borçların tahsil prosedürü de denir. Bu icra yolunda, alacaklılar 5.000 Euronun altındaki borçları Adalet Komiseri aracılığı ile icra edebilirler. Bu prosedür ile alacaklılara, herhangi bir hakim kararı olmadan icra edilebilirlik şerhi verilip, bu şerh dolayısı ile tahsilat araçlarına başvurma imkanı vermektedir. Bu başvuru belirli şartlara tabidir. 

• Borç 5000 Euro altında olmalı, alacakların toplamı bu miktarı geçmemelidir. Örneğin ana borç ve talep edilebilen faizler 5000 Euroyu geçerse, bu prosedüre başvurma imkanı yoktur. 
• Borç inkar edilemez durumda olmalıdır. Buradaki şart daha çok borcun Komiser tarafından açıkcak anlaşılabilecek, genelde sözleşme, taraflar tarafından imzalanmış bir fatura gibi yazılı belgelere dayanmaktadır. Örneğin sözlü sözleşme ya da anlaşma ile verilmiş bir borç için bu prosedüre başvurulamaz. 

Bu iki şart gerçekleşmiş ise, Adalet Komiseri borçluya talebinizi iletir, karşı tarafla anlaşma yolu arayabilir. Karşı tarafın tutumuna göre, icra edilebilirlik şerhi ya kendisi ya da Mahkemeye yoluyla elde edilebilir. Bu şerh ile alacakların tahsilinde bir sonraki haciz aşamasındaki seçenekleri değerlendirebilirsiniz.

II- Mahkeme Yoluyla Ödeme Emri 

Mahkeme yoluyla ödeme emri yolunda temel şart borcun 5000 Eurodan yüksek olmasıdır. Bu durumda başvurulabilecek yegane yol Mahkeme maharetiyle ödeme emri yoludur. Başvuru öncesi yetkili mahkeme belirlenmeli, Fransız Hukuk Muhakemeleri Kanunu, Ticaret Hukuku Kanunu ile Medeni Hukuk Kanunundaki genel ve özel kanun hükümlerine dikkat edilmelidir.  Peki mahkeme hangi şartlar altında ödeme emri başvurusunu inceler ? 

• Borç inkar edilemez olmalıdır. Alacaklı mahkemeye başvuru yaptığında sunacağı yazılı belgelerle borcu ispat etmelidir. Bu durumda taraflar arasındaki sözleşme, senet, borç ikrarları çok önemli bir hal almaktadır. 
• Borç miktarı yazılı belgelerde belirtilmiş olmalıdır. Belirsiz miktardaki alacak durumunda mahkeme borç miktarını belirleme yetkisine sahip değildir. Böyle bir durumda alacak davası ile borç miktarı kesinleşip, çıkacak mahkeme kararının icra edilmesi gerekmektedir. 
• Borç zamanaşımına uğramamış olmalıdır. Zamanaşımı alacağın türüne ya da hukuki ilişkiye göre farklılık gösterebilir.

Bu şartlar sağlanırsa, mahkemeye ödeme emri başvurusu yapılmalıdır. Yapılan başvuruda, taleplerin hepsi açıkça yazılmalıdır. Talebe bağlılık ilkesi gereği, talepleri aşan hiçbir borç için ödeme emri düzenleyemez. Yargılama sırasında sunulan belgelerle ödeme emri hakkında kararını verir. Mahkeme bu aşamada karşı tarafın savunmasını ve ya yazılı görüşümü aldamadan dosya üzerinden karar verilir. Talebin kabulu durumunda, ‘’ ordonnance d’injonction de payer ’’ (Ödeme emri) adlı kararı verip bu kararı başvurucu alacaklıya iletir. Alacaklı borçluya 6 ay içinde ödeme emrini tebliğ edilmelidir. 6 aylık süre zarfında ödeme emri tebliğ edilmezse kadük olur. Tebliğ tarihinden itibaren borçlu 1 ay içinde itiraz edebilir. 

Bu aşamada borçlunun itirazı olursa, alacaklının ödeme emri başvurusu alacak davasının dilekçesi yerine geçmektedir. Alacağın takibine devam etmek isteyen alacaklı, dava yoluna başvurmak zorunda kalır. Dolayısı ile bu aşamalardaki dilekçe çok önemlidir. Bu konuda konusunda uzman avukatlarla hareket etmek önemlidir.

Eğer borçlu 1 aylık itiraz süresinde itiraz etmezse, mahkemeye başvurup icra edilebilirlik şerhini alıp, borçluya son ödeme şansı bırakmalıdır. Eğer alacaklı cevap alınamazsa, alacaklı sonraki haciz  aşamalarına geçebilir. Haciz aşamasında bir çok işlem yapılabilmektedir. Bunlar taşınır ve taşınmaz haczi, banka hesabına el koyma, maaşa haciz gibi uygulamalarla borcun tahsili gibi işlemlerdir. Bu cebri icra işlemleri, ödeme emri kesinleştikten sonra Commissaire de justice eliyle yapılabilmektedir.

Av. Vedat DAYAN

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır. 

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

FRANSA’DA CEBRİ İCRA YOLUYLA ALACAK TAHSİLİ yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Birleşmiş Milletler Bireysel Başvuru yolu diğer uluslararası insan hakları koruma mekanizmalarına nazaran ülkemizde daha az bilinmektedir. İnsan hakları ile alakalı yargılamalar düşünülenden daha geniş yelpazede yer almaktadır. Örneğin ticaret hukukundan, vergi hukukuna, tapu uyuşmazlıklarından boşanma hukukuna kadar pek çok alanda temel hak ve özgürlüklerin ihlali ortaya çıkabilir. Dolayısıyla, temel hak ve özgürlüklerin  nasıl korunacağı konusu çok mühim bir hal almaktadır. Kişiler ulusal mahkemelerde bu hakların korunmadıklarını düşünüyorlarsa, uluslararası mahkemelere başvuru yapma zarureti ile karşı karşıya kalmaktadırlar. Dünya üzerinde temel hak ve özgürlüklere aktif olarak koruma sağlayan iki tür insan hakları koruma mekanizması vardır. Bunlar Bölgesel ve Uluslararası insan hakları koruma sistemleridir. 

Ülkemizde de bilinen bölgesel insan hakları koruma sistemlerinden en yaygını Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi olmakla beraber,  Afrika ve Amerika’da da bölgesel insan hakları mahkemeleri bulunmaktadır. Bu makalemizde size Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine alternatif olabilecek uluslararası insan hakları koruma mekanizması olan Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Sistemi ve İnsan Hakları Komitesi bireysel başvuru mekanizmasını ele alacağız. 

Bu konuyu incelemek için öncelikle bireysel başvurunun temelini oluşturan Medeni ve Siyasal Haklar sözleşmesini (I), ve sonrasında bireysel başvuru mekanizmasını (II) analiz edeceğiz.

1-) Medeni ve Siyasal Haklar Sözleşmesi Çerçevesinde BM İnsan Hakları Koruma Mekanizması

Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasal Haklar Sözleşmesi, 16 aralık 1966 yılında BM kurulunun kararı doğrultusunda imzaya açılmıştır. Türkiye tarafından 15 ağustos 2000 tarihinde imzalanmış ve 18.06.2003 yılında Resmi Gazete’de yayınlanan kanun ile onaylanıp yürürlüğe girmiştir. Sözleşme içeriğinde bulundurduğu temel haklar açısından zengindir. Hennebel’e göre bu sözleşme uluslararası insan hakları sözleşmelerinin en tamamlanmış halidir. Bölgesel insan hakları koruma sözleşmelerini tamamlayıcı, daha da ötesi korunan haklar ve bünyesinde bu görevi icra ettiği Birleşmiş Milletler’in gücü itibariyle de etkili bir sözleşme durumundadır. 

İçerik açısından 1966 sözleşmesi oldukça zengindir. Yaşam hakkı, işkence ve kötü muamele yasağı, kölelik yasağı, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı, keyfi tutuklama yasağı, mahkeme önünde eşitlik hakkı, din ve vicdan hürriyeti, ifade özgürlüğü, toplanma ve gösteri özgürlüğü, halkların kendi kaderini tayin hakkı, borç kaynaklı hapis yasağı gibi haklar ve devletler açısından da sınırlamalar vardır.  Türkiye Cumhuriyeti söz konusu sözleşmeye belirli şerhler koymuş olsa da büyük bir çoğunluğunu kabul etmiştir. Bu kabulle beraber, Birleşmiş Milletler bünyesindeki komitelere bireysel başvuru yapma olanağı tanınmıştır.  

Sözleşme ve imzacı devletler tarafından bireysel başvuruları değerlendirme yetkisi kabul edilen sözleşme organları şunlardır: İnsan Hakları Komitesi (CCPR), İşkenceye Karşı Komite (CAT), Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi (CESCR), Çocuk Hakları Komitesi (CRC), Kadınlara Karşı Ayrımcılığın Önlenmesi Komitesi (CEDAW), Engelli Hakları Komitesi (CRPD), Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi (CERD) ve Zorla Kaybedilenler Komitesi (CED). Makalemizde İnsan Hakları Komitesi’ne başvuru yoluna odaklanacağız. 

2-) İnsan Hakları Komitesine Bireysel Başvuru Yolu ve Başvuru Şartları 

Bireysel başvuru şartlarına değinmeden önce, söz konusu başvuruları değerlendirip karara bağlayan merciin İnsan Hakları Komitesi olduğunun bilinmesi gerekir. Sözleşmenin 28. maddesi uyarınca, komite taraf devletlerin vatandaşı olan 18 uzman üyeden oluşur. Bu üyeler seçim yoluyla belirlenir. Komite devletlerarası başvurular da dahil birçok başvuruyu ele alma yetkisine sahiptir.

Medeni ve siyasi haklara ilişkin sözleşmeye ek ihtiyari protokol ile, imzacı  devletlerin vatandaşları Komiteye bireysel başvuru yapma imkanına sahiptir. Bu başvuruyu yapmak için başvurucu belirli şartları sağlamalıdır. 

Başvuru Şartları

• Bireysel başvuru sadece yetkili komitelere yapılmalıdır. Başvurunun yapıldığı komitenin seçilip, başvurunun bu komiteye hitaben yapılması gerekmektedir. Bu seçim sürecinde uzman bir avukat ile hareket etmek elzemdir.
• Başvuruda şikayet edilen devlet sözleşmeye ve ek protokole taraf olup, komitenin yetkisini kabul etmiş olmalıdır. Türkiye Cumhuriyeti açısından bu şart sağlanmaktadır. 
• Başvurucunun sözleşmenin ihlalinden şahsen mağdur olmuş olması aranmaktadır. Bu konuda birkaç istisna vardır. Ölüm veya sağlık sorunları neticesinde  mağdur başvuruyu kendisi yapamazsa, başvurucu ve mağdur farklı kişiler olabilirler. Başvurunun vekaleten bir avukat tarafından yapılabilmesi mümkündür.
• Başvuru isimsiz (anonim) olmamalıdır. Başvurucu isminin açıklanmasında endişe yaşıyorsa, bu durumu başvurusunda belirtmelidir.
• Başvurucu iç hukuk yollarını tüketmelidir. Başvurucu ihlal iddialarını ulusal mahkemelerin önünde dile getirip, öncelikle başvuru konusu hak ihlalinin imzacı devlet tarafından giderilmesini talep etmelidir. Başvurucunun tüketmesi beklenen iç hukuk yollarının etkili hukuk yolu olması; ihlali ortadan kaldıracak yetki ve kapasiteye sahip olması gerekir. Mevcut iç hukuk yolları bu niteliklere sahip değilse, iç hukuk yolları tüketilmeden de Komiteye başvuru yapılabilir.
• İhlali oluşturan vakıalar ve ihlal edildiği iddia edilen haklar başvuruda açıkça belirtilmelidir.
• Başvuru sadece Rusça, İngilizce, Fransızca ve İspanyolca dillerinde yapılabilmektedir. Başka bir dille yapılan başvuru kabul edilmez. 
• İç hukukta verilen son kararın tebliğinden itibaren başvuru makul sürede yapılmalıdır. Komitenin içtihatlarında bu süre 5 yıl olarak değerlendirilmiştir.
• Aynı başvuru konusuna ilişkin başka bir uluslararası mahkemede bu vakıalar hakkında başkaca başvuruların bulunmaması şartı da aranır. Örneğin aynı konu ile alakalı AİHM ve İnsan Hakları Komitesi’ne paralel başvuru yapılamaz. 

Sonuç  olarak, Birleşmiş Milletlerin İnsan Hakları koruma sistemi de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi gibi bireysel başvuruya açıktır. Komite, ihlal iddialarının tartışılmasını, eğer bir ihlal tespit edilirse bu ihlalin tazmin edilmesi için gerekli önlemlerin alınmasını ve ihlallerin ortadan kaldırılması için imzacı devletlerin sözleşmeden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmesini takip eder. Başvuru şartları açısından AİHM sisteminden avantajlı olduğu taraflar olduğu gibi, dezavantajlı tarafları da vardır. Önemle vurgulamak gerekir ki, AİHM ve BM İnsan Hakları Komitesi arasında seçim yapma aşamasındaysanız, bunu kesinlikle alanında uzman bir avukat ile yapmanızı tavsiye ederiz. 

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır. 

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER BİREYSEL BAŞVURU YOLU yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.