Mavi kartlılar ve vatandaşlıktan çıkanlarda askerlik durumu vatandaşlık hukuku açısından önemli bir konudur. Türk vatandaşlığından çıkma izni alarak vatandaşlık statüsünü kaybeden kişiler ve onların altsoyları için 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu kapsamında Mavi Kart Sistemi düzenlenmiştir. Bu statü, kişilerin Türkiye ile bağlarını tamamen koparmaz. Kişilere belirli haklar tanınırken, vatandaşlığa bağlı bazı yükümlülüklerden muafiyet sağlanır. Mavi Kart sisteminde en çok tartışılan konulardan biri, vatandaşlığın askerlik yükümlülüğüne etkisidir. Çünkü askerlik, doğrudan vatandaşlık bağına bağlı bir kamu yükümlülüğüdür. Bu nedenle mavi kartlıların ve vatandaşlıktan çıkanların askerlik yükümlülükleri, mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur.

I. Mavi Kart Sistemi Nedir?

Mavi Kart, doğumla Türk vatandaşlığını kazanıp çıkma izniyle vatandaşlığını kaybeden kişilere ve onların üçüncü dereceye kadar altsoylarına verilen resmî bir belgedir. Bu belge, kişilerin Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 28. maddesi kapsamında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanmasını sağlar.

Mavi Kart uygulamasının temel dayanağı 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 28. maddesidir. Ayrıca 1111 sayılı Askerlik Kanunu ve Milli Savunma Bakanlığı asker alma düzenlemeleri de dikkate alınır.

Mavi Kart başvurusu, 5901 sayılı Kanun’un 28. maddesi uyarınca yapılır. Başvuruda dilekçeye iki fotoğraf, pasaport ve yabancı ülke kimlik belgesi eklenir. Bu belgeler dışında ek belge istenmez. Başvurular yurt içinde nüfus müdürlüklerine, yurt dışında dış temsilciliklere yapılır. Mavi Kartların geçerlilik süresi yoktur.

A. Mavi Kart Sahiplerinin Yararlanabildiği Haklar

Mavi Kart sahipleri, 5901 sayılı Kanun’un 28. maddesi kapsamında Türk vatandaşlarına tanınan hakların büyük kısmından yararlanır. Ancak bu haklar sınırsız değildir ve kanunda belirlenen istisnalara tabidir.

Mavi Kartlılar, kart numarası ile resmî işlemlerini yapabilir. Türkiye’de çalışma hakkına sahiptirler ve mesleklerini serbestçe icra edebilirler. Miras hakkından yararlanırlar. Kazanılmış haklarını korurlar. Ayrıca taşınmaz edinme ve taşınmaz üzerinde alım-satım işlemleri yapabilirler.

B. Mavi Kart Sahiplerinin Yararlanamadığı Haklar

Mavi Kart sistemi yalnızca hakları korumaz; aynı zamanda vatandaşlığa bağlı bazı yükümlülükleri de ortadan kaldırır. Bu kapsamda Mavi Kart sahipleri bazı kamu hak ve yükümlülüklerinden muaf tutulur.

Bu hak ve yükümlülükler şunlardır:

• Seçme ve seçilme hakkı
• Türk vatandaşlarına özgü meslekleri yapma hakkı
• Kamu görevine girme (memuriyet)
• Gümrük ve eşya ithalat muafiyetleri

Askerlik hizmeti, devlet ile birey arasındaki vatandaşlık bağına dayanan bir kamu yükümlülüğüdür. Bu bağ sona erdiğinde yükümlülük de ortadan kalkar.

II. Askerlik Yükümlülüğünün Hukuki Niteliği

Askerlik hizmeti, anayasal temele sahip bir yükümlülüktür ve yalnızca Türk vatandaşlarına uygulanır. Bu yükümlülük önce 1111 sayılı Askerlik Kanunu kapsamında düzenlenmiş, günümüzde 7179 sayılı Askeralma Kanunu ile yürütülmektedir.

Askerlik yükümlülüğü vatandaşlık bağına dayanır, kamu hukuku niteliği taşır ve kişiye sıkı sıkıya bağlıdır.

Bu nedenle askerlik yükümlülüğü, yalnızca Türk vatandaşlarında doğar ve vatandaşlık sona erdiğinde kural olarak ortadan kalkar.

III. Mavi Kart Sahiplerinin Askerlik Yükümlülüğü

Mavi Kart sahipleri Türk vatandaşı değildir. Bu nedenle askerlik yükümlülüğüne tabi tutulmazlar.

Kanun, Mavi Kart sahiplerini askerlik yükümlülüğü kapsamı dışında bırakmıştır.

Bu kapsamda:

• Mavi Kartlılar askerlik celbine çağrılmaz
• Yoklama ve askerlik işlemleri uygulanmaz
• Türkiye’de bulunmaları askerlik yükümlülüğü doğurmaz

Bu uygulama hem kanun metnine hem de idari pratiğe uygun şekilde yürütülür.

IV. Vatandaşlıktan Çıkma ve Askerlik İlişkisi

Vatandaşlıktan çıkma süreci ile askerlik arasında doğrudan bir ilişki vardır. Çıkış öncesinde kişinin askerlik durumu önem taşır.

Askerliğini yapmış kişilerde süreç sorunsuz tamamlanır ve askerlik yükümlülüğü sona erer. Tecilli kişilerde askerlik durumu idare tarafından kontrol edilir ve çoğunlukla işlem engeli oluşmaz. Yoklama kaçağı veya bakaya olan kişilerde ise idari yaptırımlar uygulanabilir ve süreç gecikebilir. (Türk vatandaşlığından çıkma, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu kapsamında düzenlenmektedir. Kanun’un 25. maddesi uyarınca, izin alarak Türk vatandaşlığından çıkılabilmesi için aranan şartlardan biri, kişinin herhangi bir suç veya askerlik hizmeti nedeniyle aranan kişiler arasında bulunmamasıdır. Askerlik hizmetine ilişkin bu şart, başvuru sahibinin yaşı, askerlik yükümlülüğü ve tecil durumu dikkate alınarak değerlendirilmektedir. Askerlik hizmetini tamamlamış, dövizle askerlik uygulamasından yararlanmış veya askerlik hizmetini ertelemiş kişiler, diğer yasal şartları da sağlamaları hâlinde izin alarak Türk vatandaşlığından çıkabilir ve Mavi Kart statüsünden yararlanabilirler.)

Vatandaşlıktan çıkış tamamlandıktan sonra kişi artık askerlik yükümlüsü değildir. Yeni bir yükümlülük doğmaz ve kişi askerlik sisteminin dışında kalır.

Bazı durumlarda kişi yeniden Türk vatandaşlığı kazanabilir. Bu durumda askerlik yükümlülüğü yeniden değerlendirilir. Değerlendirmede kişinin yaşı, önceki askerlik durumu ve mevzuat dikkate alınır.

Mavi Kart sahiplerinin Türkiye’de uzun süre yaşaması askerlik yükümlülüğü doğurmaz. Çünkü belirleyici unsur ikamet değil vatandaşlıktır.

Yapılan değerlendirmelere göre Mavi Kart sahipleri ve vatandaşlıktan çıkan kişiler açısından askerlik yükümlülüğü yalnızca vatandaşlık bağına bağlıdır. Vatandaşlık sona erdiğinde askerlik yükümlülüğü de sona erer. Mavi Kart sistemi, kişilerin Türkiye ile bağlarını sürdürürken vatandaşlığa bağlı yükümlülükleri ortadan kaldıran özel bir hukuki düzenlemedir. Vatandaşlıktan çıkış öncesi durum ve yeniden vatandaşlık kazanılması gibi istisnai haller ise ayrıca değerlendirilir. Genel kural olarak vatandaşlık bağı olmayan kişiler bakımından askerlik yükümlülüğünden söz edilemez.

Bu alanda kaleme aldığımız diğer makalelere buradan ulaşabilirsiniz.