I. Enerji Piyasalarında Toplayıcılık Faaliyetleri Nedir?

Toplayıcılık Yönetmeliği’ne konu olan enerji toplayıcılığı, birden fazla üretim, tüketim veya depolama biriminin tek bir portföy altında birleştirilerek piyasa faaliyetlerine katılımını sağlayan yeni bir piyasa mekanizmasıdır. Bu mekanizmaya dair detaylı bilgiler için Elektrik Piyasalarında Toplayıcılık Faaliyeti yazımızı okuyabilirsiniz.

Bu faaliyet sayesinde, küçük ölçekli üreticiler (örneğin lisanssız GES sahipleri) veya esnek tüketim noktaları, topluca hareket ederek sistem dengelemesine ve fiyat istikrarına katkı sunar.

Dayanak: 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu (EPK) m.3, m.5 ve m.7 hükümleri;
EPDK tarafından 20 Temmuz 2024 tarihli Elektrik Piyasası Toplayıcılık Faaliyetleri Yönetmeliği (Resmî Gazete, 32688 sayılı) ile düzenlenmiştir.

1.1. Avrupa Birliği’nde Toplayıcılık Modeli

6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, Avrupa enerji piyasaları ile uyumlu bir çerçeve oluşturulması hedefiyle hazırlanmıştır. Bu doğrultuda, Avrupa enerji piyasalarında da Türkiye’deki düzenlemelere paralel şekilde, dikey bütünleşmiş yapıların ayrıştırılması ve piyasanın küçük ölçekli aktörlerin katılımına açılmasını sağlayacak düzenleyici adımlar atılmıştır.

AB’nin 2019/944 sayılı Elektrik Direktifi (EU Clean Energy Package) toplayıcıyı, piyasada rekabeti ve esnekliği artıran bağımsız bir piyasa aktörü olarak tanımlar.
Bu çerçevede AB’de:

• Piyasalara Serbest Giriş Hakkı

Direktif, toplayıcıların diğer piyasa aktörlerinin onayına gerek duymadan elektrik piyasalarına giriş yapabilmesini güvence altına almıştır.

• Aktif Müşterilerin ve Enerji Topluluklarının Toplayıcı Aracılığıyla Piyasaya Katılımı

Aktif müşterilerin ve enerji topluluklarının, doğrudan veya bir toplayıcı üzerinden elektrik piyasalarına katılma hakkı düzenlenmiştir.

• Veri Paylaşımında Şeffaf ve Ayrımcı Olmayan Kurallar

Toplayıcılarla diğer piyasa işletmecileri arasındaki veri paylaşımının şeffaf, ayrımcı olmayan ve kişisel/ticari verileri koruyan usullere tabi olması zorunlu kılınmıştır.

• Dengeleme

Toplayıcılık faaliyeti yürüten piyasa katılımcıları, sistemde neden oldukları dengesizliklerden sorumlu tutulmuştur.

• Tüketicilerin Korunması

Bağımsız toplayıcılarla sözleşme yapan son tüketicilerin tedarikçileri tarafından haksız ceza, ek ücret veya sözleşmesel kısıtlara tabi tutulması yasaklanmıştır.

• Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması

Toplayıcılarla diğer piyasa katılımcıları arasında ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların çözümü için düzenleyici bir mekanizma oluşturulacağı düzenlenmiştir.

Bu kapsamda, üretim, iletim ve tedarik faaliyetlerinin sahiplik esasına göre ayrıştırılması benimsenmiş; ayrıca piyasanın belirlenen hedeflere göre düzenlenmesi için Avrupa Birliği Enerji Düzenleyicileri İşbirliği Ajansı (ACER) ile Avrupa Elektrik İletim Sistemi Operatörleri Ağı (ENTSO-E) kurulmuştur. Bu kapsamda Türkiye, Avrupa elektrik piyasalarıyla teknik ve düzenleyici uyumu güçlendirmek amacıyla ENTSO-E ile uzun dönemli enterkonneksiyon anlaşması imzalamıştır.

Türkiye’deki yeni yönetmelik, bu modelden esinlenerek, tüketici katılımını ve dağıtık üretim entegrasyonunu hukuki bir zemine oturtmuştur.

1.2. Türkiye’de Toplayıcılığın Gelişim Süreci

Enerji toplayıcılığı kavramı, Türkiye elektrik piyasasında ilk kez Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından 2024 yılında resmen tanımlandı.
Bu adım;

• Yenilenebilir enerji kaynaklarının sisteme entegrasyonunu,

• Depolama ve talep tarafı yönetiminin artmasını,

• Verimlilik ve arz güvenliği hedeflerinin güçlenmesini
  amaçlamaktadır.

II. Mevzuattaki Yenilikler

2.1. Elektrik Piyasası Toplayıcılık Faaliyetleri Yönetmeliği

20 Temmuz 2024 tarihli Elektrik Piyasası Toplayıcılık Faaliyetleri Yönetmeliği, elektrik piyasasında faaliyet gösterecek toplayıcıların:

• Lisans,

• Kayıt ve bildirim,

• Sorumluluk,

• Veri paylaşımı
  esaslarını belirlemiştir.

Yönetmeliğin amacı, EPK m.5/1-a ve Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği’nde tanımlanan piyasa işleyişini destekleyen yeni bir katılım modelinin oluşturulmasıdır.

2.1.1 Önceki Mevzuat ile Karşılaştırma

2.1.2. Uygulama Süreci ve Yükümlülükler

Yönetmelik uyarınca:

• Toplayıcılar, EPİAŞ’a kayıt olmak ve portföy yönetim sistemlerini kurmakla yükümlüdür (m.8).

• Portföy dahilindeki katılımcılardan veri toplama ve dengeleme işlemlerini yürütür.

• Bilgi güvenliği, katılımcı sözleşmeleri ve ölçüm doğruluğu hususlarında sorumluluk taşır.

İlgili Düzenleme: Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (DUY) toplayıcıların uzlaştırma sistemine dâhil olma esaslarını belirlemektedir.

2.2. Toplayıcıların Dengeleme Güç Piyasasına Katılma Amacıyla Topluluk  Oluşturma Kriterleri

19.11.2025 tarihli  “Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” ile DUY  22. Maddesinin 4 fıkrasında yapılan değişiklik kapsamında, “Toplayıcıların Dengeleme Güç Piyasasına Katılma Amacıyla Topluluk  Oluşturma Kriterleri”  genel esasları şekilde belirlenmiştir:

• Toplayıcılar, lisanslı üretim, lisanssız üretim ve tüketim tesisleri için TEİAŞ tarafından belirlenen dengeleme bölgesi bazında topluluk oluşturabilecektir.
• Lisanslı Üretim, Lisanssız Üretim ve Tüketim tesisleri dengeleme bölgesi bazında oluşturulan topluluklara ayrı ayrı katılacaktır.
• DGP’ye katılan UEVÇB’ler, dengeleme bölgesi bazında oluşturulan topluluk içerisinde yer alamayacaktır.
• Dengeleme bölgesi bazında oluşturulacak topluluklar, dağıtım ve iletim gerilim seviyesine bağlı olarak ayrı ayrı oluşturulacaktır.
• Toplayıcıların, dengeleme bölgesi bazında oluşturulacak topluluk altında yer alacak kullanıcılar ile toplayıcılık hizmet anlaşmasını imzalamış olmaları gerekmektedir.
• Toplayıcıların, dengeleme bölgesi bazında oluşturulacak olan topluluk UEVÇB’sinin izlenebilirliğini ve TEİAŞ tarafından belirlenen platforma veri aktarımını sağlamaları gerekmektedir.
• Dengeleme bölgesi bazında oluşturulacak toplulukların 15 dakika içerisinde en az 10 MW yük alma ve/veya yük atma özelliğine sahip olması gerekmektedir.
• Dengeleme bölgesi bazında oluşturulacak topluluk UEVÇB’sinin devreye girme, devreden çıkma, yüklenme, yük düşme gibi performans özelliklerini gösteren teknik parametreler başvuru esnasında TEİAŞ’a sunulacaktır.
• Sistem İşletmecisi tarafından uygun görülen topluluk UEVÇB’leri için DGP’ye teklif sunulması zorunludur.

Lisanslı Üretimlerin Dengeleme Bölgesi Bazında Topluluk Oluşturma Kriterleri, Lisanssız Üretimlerin Dengeleme Bölgesi Bazında Topluluk Oluşturma Kriterleri ve Tüketim Tesislerinin Dengeleme Bölgesi Bazında Topluluk Oluşturma Kriterleri başlıkları ile topluluk oluşturma başvuru yoluna ilişkin bilgilere buradan ulaşabilirsiniz.

2.3. Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik

25.11.2025 tarihli ve 33088 Resmi Gazete sayılı yönetmelik ile 12/5/2019 tarihli ve 30772 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği’nde bir takım değişikliklere gidilmiştir.

Yönetmeliğin 4., 7., 10., 14., 15.,16.,17.19.,26.,28., 30. ve 37. maddelerinde kısmi değişiklikler yapılmış ve geçici madde 11 ve 12 eklenmiştir.

Toplayıcılık faaliyetiyle ilgili değişiklik ise şu şekildedir:

“MADDE 1– 12/5/2019 tarihli ve 30772 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (t) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, aynı fıkranın (ü) bendinde yer alan “üretim lisansı sahibi tüzel kişilerin bizzat” ibaresinden sonra gelmek üzere “veya toplayıcı aracılığıyla” ibaresi eklenmiş, aynı bentte yer alan “bölgelerinde bulundukları görevli tedarik şirketleri” ibaresinden sonra gelmek üzere “veya toplayıcı” ibaresi eklenmiştir.”

III. Yeni Mevzuatın Enerji Piyasasına Etkileri

3.1. Piyasa Esnekliği ve Rekabet

Yeni düzenleme ile birlikte, elektrik piyasasında çok aktörlü bir yapı hedeflenmektedir.
Toplayıcılık mekanizması:

• EPİAŞ bünyesindeki Gün Öncesi ve Dengeleme Piyasaları’nda likiditeyi artıracak,

• Küçük üreticilerin ticari olarak piyasaya girmesini sağlayacak,

• Talep tarafı katılımını teşvik ederek arz güvenliğini güçlendirecektir.

3.2. PPA (Power Purchase Agreement) Süreçlerine Etkiler

Toplayıcılık faaliyeti, PPA sözleşmelerinin taraf ve kapsam yapısını önemli ölçüde değiştirebilir.

• Artık küçük ölçekli üreticiler doğrudan değil, toplayıcı portföyü üzerinden enerji satışı gerçekleştirebilir.

• Bu, sözleşme ilişkisini basitleştirirken; ölçüm doğruluğu, portföy dengesizliği ve tahsilat konularında yeni sorumluluk alanları yaratır.

• Farklı alıcıların fiyat, hacim, teslim noktası, proje yeri ve süre gibi sözleşmeye dayalı beklentilerinin yaratacağı iş yükü ve riskler, toplayıcı ve tüketici arasındaki sözleşmelerde ihtilafa yol açabilir.
• Proje operasyonu ve iletim bedelleri, kısıtlamalar ve tıkanıklık risklerine ilişkin yükümlülüklerin açıkça düzenlenmemesi hâlinde ise beklenmedik finansal sorumluluklar ortaya çıkabilmektedir

• Örneğin bir sanayi kuruluşu, 5 ayrı çatı GES üreticisiyle tek tek değil, bunları yöneten bir toplayıcı şirketle sanal PPA (Virtual PPA) imzalayabilir.

• Bu nedenle, düzenlenecek VPPA ve PPA sözleşmelerinde toplayıcılık faaliyetinin doğası gereği barındırdığı riskler dikkate alınarak sözleşme hükümlerinin özenle kaleme alınması, söz konusu risklerin asgari seviyeye indirilmesi bakımından büyük önem taşımaktadır.

3.3. EPC ve Bağlantı Anlaşmalarına Etkiler

EPC (Engineering, Procurement and Construction) sözleşmeleri bakımından:

• Teslim sonrası işletme döneminde toplayıcı portföyüne dâhil olma olasılığı dikkate alınmalıdır.

• Bu durum, proje fizibilitelerini, geri ödeme sürelerini ve garanti koşullarını etkileyebilir.

Bağlantı anlaşmaları açısından ise:

• Dağıtım sistemine veri aktarımı ve portföy dengeleme bildirimleri teknik bir yükümlülük haline gelir.

• Bu nedenle dağıtım lisansı sahiplerinin, toplayıcılarla veri paylaşımı protokolleri hazırlaması gerekir.

İlgili Düzenleme: Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği, sisteme bağlanan her bir üretim tesisinin ölçüm ve veri sorumluluklarını düzenler.

3.4. Yeni Hukuki İhtiyaçlar

Yönetmelik sonrası dönemde enerji hukukçularının gündeminde olacak başlıca alanlar şu şekilde sıralanabilir:

• Toplayıcılık katılım sözleşmeleri (üretici-toplayıcı-tedarikçi üçgeninde yeni sözleşme tipi),

• Veri paylaşımı ve KVKK uyumu (kişisel ve ticari verilerin korunması, m.10),

• Portföy dengesizliği tazminatları,

• Rekabet hukuku denetimleri (4054 sayılı Kanun çerçevesinde piyasa hâkimiyeti değerlendirmeleri),

• Tüketici hukukuna ilişkin bilgilendirme yükümlülükleri.

3.5. Sonuç 

Toplayıcılık Yönetmeliği, Türkiye’nin enerji piyasasında tüketici katılımını ve dağıtık üretimi merkezine alan yeni bir dönemin kapısını aralamaktadır.
Bu yeni model, kısa vadede teknik ve sözleşmeler açısından uyum gerektirse de uzun vadede:

• PPA piyasasının olgunlaşmasına,

• Depolama ve talep yönetimi modellerinin gelişmesine  ve

• Rekabet ve şeffaflığın artmasına katkı sağlayacaktır.

Enerji piyasası aktörleri ve hukuk danışmanları, bu dönüşüme sözleşme stratejilerini, veri paylaşım süreçlerini ve lisans yükümlülüklerini yeniden düzenleyerek hazırlanmalıdır.

Bu makale Av. Olcay Yolca KAZANASMAZ’ın katkılarıyla hazırlanmıştır. 

Toplayıcılık Yönetmeliği ve Enerji Piyasasına Etkileri ile ilgili sorularınız için iletişim formunu doldurarak veya telefonla bize ulaşabilirsiniz.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır. Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

TOPLAYICILIK MEVZUATINDAKİ DEĞİŞİKLİKLER yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Enerji, gelişen dünyada her geçen gün daha fazla önem kazanmakta olup sanayinin ve millî güvenliğin kalbinde yer almaktadır. Türkiye’de elektrik enerjisi tüketimi her yıl artış göstermekte olup, bu tüketimin 2030 yılında 455,3 TWh, 2035 yılında ise 510,5 TWh seviyesine ulaşması beklenmektedir. Teknolojik gelişmeler, enerji üretimini çeşitlendirip daha temiz ve sürdürülebilir hâle getirirken, serbestleşen piyasa yapısı tüketicilere daha geniş tercih imkânı sunmaktadır. Bu kapsamda, enerji piyasasında ikili anlaşmalar giderek önem kazanmaktadır.

İkili Anlaşmalar

Elektrik piyasasında sözleşmeler, serbest olmayan tüketiciler ile görevli tedarik şirketleri arasında düzenlenen perakende satış sözleşmeleri ve ikili anlaşmalar şeklinde karşımıza çıkmaktadır. İkili anlaşmalar, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 3/1-j maddesinde, “gerçek ve tüzel kişiler arasında özel hukuk hükümlerine tabi olarak, elektrik enerjisi ve/veya kapasitenin alınıp satılmasına dair yapılan ve Kurul onayına tabi olmayan ticari anlaşmalar” şeklinde tanımlanmıştır.

Elektrik piyasasında ikili anlaşmalar, tedarikçilerin birbirleriyle veya serbest tüketicilerle yaptıkları enerji alım-satım sözleşmeleridir. Bu noktada, serbest ve serbest olmayan tüketici ayrımı büyük önem taşımaktadır.

Tedarikçiler; elektrik enerjisi ve/veya kapasite sağlayan üretim şirketleri ile tedarik lisansına sahip şirketlerden oluşmaktadır. Serbest tüketici ise Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 4. maddesinin (jj) bendi uyarınca; Kurul tarafından her yıl belirlenen elektrik enerjisi miktarından daha fazla tüketimde bulunan, iletim sistemine doğrudan bağlı olan veya organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğini haiz bulunan gerçek ya da tüzel kişidir. Buna karşılık, aynı maddenin (kk) bendinde tanımlanan serbest olmayan tüketiciler, elektrik enerjisi ve/veya kapasite alımlarını yalnızca bulundukları bölgede görevli tedarik şirketinden yapabilen gerçek veya tüzel kişilerdir.

Bu ayrım, ikili anlaşmaların önemini ortaya koymaktadır. Çünkü yalnızca serbest tüketici statüsüne sahip kişiler, enerji ihtiyaçlarını piyasa koşullarına göre belirleyerek farklı tedarikçilerle doğrudan sözleşme yapma serbestisine sahiptir. Dolayısıyla, ikili anlaşmalar enerji piyasasında rekabeti güçlendirirken, tüketicilere maliyet avantajı ve fiyat istikrarı sağlama potansiyeli taşımaktadır.

İkili anlaşmalar, perakende satış sözleşmelerine kıyasla taraflara tüketilecek enerji miktarı, fiyatı ve sözleşme koşulları üzerinde serbestçe pazarlık yapma imkânı tanımasıyla, serbest tüketiciler açısından önemli ekonomik avantajlar sağlamaktadır. Bu yönüyle ikili anlaşmalar, piyasada esnekliği artırmakta ve rekabeti teşvik etmektedir. Artan enerji ihtiyacı ve gelişen sanayi yapısıyla birlikte, serbest tüketici sayısında da düzenli bir artış öngörülmektedir. Nitekim, 2024 yılında 950 kWh olarak uygulanan serbest tüketici limiti, 2025 yılı için 750 kWh olarak belirlenmiş ve böylece daha geniş bir tüketici kitlesinin piyasada serbestçe tedarikçi seçebilmesi mümkün hâle gelmiştir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi         2021/3800 E.  ,  2022/421 K.

‘’Somut olayda; davacı, 10000010 ve 202094084 nolu abonelikleri için Eylül 2006-Aralık 2010 dönemleri arasında, Kurul tarafından yıllık belirlenen tüketimden daha fazla tüketimde bulunduğunu, bu kapsamda serbest tüketici olduğunu belirterek fazla tahsil edilen PSH bedelinin istirdatı için eldeki davayı açmıştır.

O halde ilk derece mahkemesince; Danıştay 13. Dairesinin iptal kararının onanmasına ilişkin Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 24/05/2012 tarihli kararı uyarınca, sayaç okuma ve faturalandırma hizmetlerine ilişkin maliyetlerin abone grubuna ve tüketilen enerji miktarına göre değişiklik gösterecek maliyetler olmadığı ve bu nedenle abone başına sabit bir ücret uygulanması gerektiği, perakende satış hizmet tarifesinin Kwh üzerinden alınmasına ilişkin kuralın “serbest tüketiciler” yönünden hukuka aykırı olduğu göz önünde bulundurulmak suretiyle, 6446 sayılı Kanun ve Elektrik Piyasası Serbest Tüketici Yönetmeliği dikkate alınarak, davacının dava konusu dönemlerde, EPDK tarafından belirlenen yıllık tüketim miktarı itibariyle “serbest tüketici” olup olmadığı konusunda araştırma yapılıp, bu husustaki belgeler getirtilerek bilirkişi incelemesi yaptırılıp sonucu dairesinde (EPDK tarafından yıllık belirlenen tüketimden daha fazla tüketime sahip olması halinde serbest tüketici konumunda olduğu kabul edilerek) bir hüküm kurulması gerekirken, davacının Temmuz 2012 tarihinde serbest tüketici olduğu kabul edilerek eksik inceleme ve yanılgılı gerekçelerle davanın reddine karar verilmesi, doğru görülmemiş bozmayı gerektirmiştir.’’

İkili Anlaşmaların Genel Unsurları

İkili anlaşmalar, tedarikçinin tedarik edenin talep ettiği elektrik enerjisi ya da kapasitenin karşılanması ve bunun karşılığında tedarik edenin sözleşmede belirlenen bedeli vermesini kapsamaktadır. Bu bedel perakende satışlarda uygulanan tarifenin aksine tüketiciler tarafından serbestçe kararlaştırılabilir. Bu bakımdan serbest tüketici, tedarikçi ile anlaşamadığı takdirde son kaynak tedariki tarifesinden faydalanabilecek olup bu bakımdan ticari avantaja sahiptir.

İkili anlaşmalar, tedarikçinin, karşı tarafın talep ettiği elektrik enerjisi veya kapasiteyi temin etmesi ve bunun karşılığında tedarik edenin sözleşmede öngörülen bedeli ödemesini konu edinmektedir. Bu bedel, perakende satışlarda uygulanan tarifelerin aksine, taraflarca piyasa koşulları çerçevesinde serbestçe belirlenebilmektedir. Bu yönüyle serbest tüketiciler, tedarikçi ile mutabakata varamadıkları hâllerde son kaynak tedariki tarifesinden yararlanma olanağına sahip olup, bu durum kendilerine piyasa içinde ekonomik esneklik ve ticari avantaj sağlamaktadır.

İkili Anlaşmalarda Dengeleme Mekanizması ve Bildirim Yükümlülüğü

Elektrik enerjisinin işletimi, fiziksel nitelikleri gereği, üretim ve tüketim arasında eşzamanlı dengenin korunmasını zorunlu kılmaktadır. Piyasa işletiminin sürekliliği ve istikrarlı işleyişi, bu arz-talep dengesinin kesintisiz biçimde sağlanmasına bağlıdır. Bu nedenle, elektrik piyasasında gerçekleştirilen tüm işlemler, dengeleme mekanizmaları gözetilerek yürütülmektedir.

Dengeleme mekanizmasının ikili anlaşmalara yansıması, tedarik eden bakımından kullanılan sayaçların mevzuata uygun olarak çok zamanlı ölçüm yapabilen nitelikte olması ve yapılan ikili anlaşmaların ilgili kuruma süresinde bildirilmesi şeklinde ortaya çıkmaktadır.

Buna istinaden, Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 87. maddesi uyarınca, ikili anlaşmanın kayıtlı piyasa katılımcısı olan tüzel kişiler arasında tanzim edilmesi hâlinde bildirim yükümlülüğü taraflarca ortaklaşa olarak yerine getirilecektir. Buna karşılık, serbest tüketici ile tedarikçi arasında yapılan ikili anlaşmalarda bildirim yükümlülüğü tedarikçiye aittir.

İkili Anlaşmaların Düzenlenmesi

İkili anlaşmalar, sui generis nitelikte olmakla birlikte, satış sözleşmesine benzer özellikleri ve perakende elektrik satış sözleşmelerinin aksine, devletin piyasaya müdahale unsurlarının azalması sebebiyle taraflara daha geniş bir irade serbestliği tanımaları bakımından dikkat çekmektedir. Yıllık elektrik tüketimi 100 kWh’ın altında kalan serbest tüketiciler için ise ayrıca özel düzenlemeler öngörülmüş olup, bu hususa başka bir yazımızda ayrıntılı olarak değinilecektir. Bu kapsamda, ilgili sözleşmelerin hazırlanmasında mevzuata uyum, sözleşmede belirlenecek süre, teminat ve bedel hükümlerinin dikkatle oluşturulması büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle, hak kaybına uğramamak adına hukuki danışmanlık alınması, sürecin güvenli ve sağlıklı bir şekilde ilerlemesi açısından önem arz etmektedir.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır.

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

İKİLİ ANLAŞMALAR VE ELEKTRİK PİYASALARI yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Elektrik piyasalarına değinmeden önce elektrik enerjisinin hukuki niteliğini anlamak gerekir. Yüklü parçacıkların bir iletken üzerinden akmasıyla oluşan bir enerji biçimi olan Elektrik Enerjisi, nitelik olarak Türk Medeni Kanunun 762. Maddesinde taşınmaz mülkiyetinin kapsamına girmeyen doğal güçler olarak taşınır mal olarak sınıflandırılmaktadır.

Yargıtay HGK 2002/4-608 E. , 2002/643 K. , 25.09.2002 T.

“… Menkuller taşınırlar Medenî Kanunun 686. maddesinde; bir yerden diğer yere nakledilebilen eşya ile gayrimenkul mülkiyetine dahil olmayan ve temellüke salih bulunan tabîi kuvvetler olarak tanımlanmıştır. Bu bakımdan bir yerden diğer bir yere bağımsız olarak taşınabilen her türlü maddi eşya (örneğin otomobil, çanta, koltuk, sandalye, buğday, arpa vs.) satımı taşınır satımı niteliğinde olduğu gibi, taşınmaz mülkiyetine dâhil olmayan ve temellüke (mülk edinmeye) elverişli bulunan elektrik, su, havagazı, doğalgaz, elektrik gibi tabîi kuvvetlerin satımı da taşınır satımı niteliğindedir.Bu bakımdan taşınır (menkul) satımını taşınmaz (gayrimenkul) olmayan her şeyin satımıdır şeklinde tanımlamak daha isabetli olur.”

Elektrik Piyasaları Gelişimi

Modern yaşamın temel ihtiyaçlarından biri olan elektrik, güçlü bir ekonomi ve ulusal güvenlik açısından kritik öneme sahiptir. Bu nedenle enerji arzının güvenilir, sürdürülebilir, yeterli ve ekonomik şekilde sağlanması büyük önem taşımaktadır. Elektrik enerjisinin büyük ölçekli olarak depolanamaması ve üretildiği anda tüketilmesi zorunluluğu, elektrik piyasalarında arz ve talep dengesinin sürekli ve gerçek zamanlı olarak sağlanmasını gerekli kılmaktadır. Bu yapısal özellik nedeniyle, gelişen teknoloji ve artan elektrik enerjisi ihtiyacına da yanıt vermek üzere piyasa regülasyonlarının sağlanması için çeşitli piyasalar oluşturulmuştur.

Türkiye’de elektrik piyasası, uzun yıllar boyunca dikey bütünleşik bir yapı altında, Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) çatısı altında yürütülmüştür. 1994 yılında, bu bütünleşik yapıdan uzaklaşmaya yönelik ilk adım atılmış; dağıtım faaliyetleri için Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ), üretim, iletim ve ticaret faaliyetleri için ise Türkiye Elektrik Üretim ve İletim A.Ş. (TEAŞ) kurulmuştur. Bu ayrıştırma süreci, 5 Şubat 2001 tarihli 2001/2026 sayılı  Bakanlar Kurulu Kararı ile daha da derinleştirilmiş; TEAŞ, üç ayrı kamu tüzel kişiliğine bölünerek Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ), Türkiye Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) ve Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. (TETAŞ) olarak yeniden yapılandırılmıştır.

Elektriğin kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu biçimde tüketicilere sunulabilmesi amacıyla; rekabet ortamında, özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü ve şeffaf bir piyasa yapısının oluşturulmasını öngören 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ise 14/03/2023 tarihinde yürürlüğe konulmuştur.

Elektrik Piyasaları Faaliyetleri

Elektrik piyasasında yürütülebilecek faaliyetler, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 4. maddesi uyarınca lisansa tabi alanlarla sınırlandırılmıştır. Bu çerçevede, yalnızca Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından lisanslandırılan tüzel kişiler; üretim, iletim, dağıtım, toptan satış, perakende satış, piyasa işletimi, ithalat, ihracat ve toplayıcılık faaliyetlerini yürütebilmektedir. Piyasada yer alacak aktörlerin tabi olacağı usul ve esaslar ise ilgili ikincil mevzuatla ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Lisanssız elektrik üretimine ilişkin düzenlemeler bu çalışmanın kapsamı dışında tutulmuş olup, ayrı bir yazıda ele alınmaktadır.

Piyasa İşletim Faaliyeti

Elektrik Piyasası Kanunu’nun 11. maddesi uyarınca, piyasa işletim faaliyeti; organize toptan elektrik piyasalarının işletilmesi ile bu piyasalarda yürütülen işlemlerin mali uzlaştırılması ve ilgili diğer mali işlemlerin gerçekleştirilmesinden oluşmaktadır. Bu faaliyetin yerine getirilmesi amacıyla, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve özel hukuk hükümlerine tabi olmak üzere, “Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi” (EPİAŞ) unvanı altında bir anonim şirket kurulacağı düzenlenmiştir.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tabi özel hukuk tüzel kişisi statüsünde faaliyet gösteren EPİAŞ, 12 Mart 2015 tarihinde tescil edilerek resmen faaliyete geçmiştir.

EPİAŞ, piyasa işletim lisansında yer alan enerji piyasalarının, piyasa ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde etkin, şeffaf ve güvenilir biçimde planlanması, kurulması, geliştirilmesi ve işletilmesini; eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin güvenilir referans fiyatların oluşumunun sağlanmasını ve artan piyasa katılımcı sayısı, ürün çeşitliliği ile işlem hacmi doğrultusunda likiditenin en üst düzeye ulaştığı, piyasa birleşmeleri yoluyla ticarete imkân tanıyan bir piyasa işletmecisi olmayı amaçlamaktadır.

Toptan Elektrik Piyasaları

Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 4. maddesi uyarınca, toptan elektrik piyasası; elektrik enerjisi, kapasitesi ya da bunlara dayalı türev ürünlerin toptan alış ve satışının gerçekleştirildiği piyasaları ifade etmektedir. Mevzuat uyarınca, ikili anlaşmalar piyasası ve tezgah üstü piyasalar dışında kalan tüm yapılandırılmış ve merkezi şekilde işletilen piyasalar, organize toptan elektrik piyasaları kapsamında değerlendirilmektedir.

Avrupa Birliği, toptan enerji piyasalarını tanımlarken 1227/2011 sayılı Toptan Enerji Piyasasında Bütünlük ve Şeffaflığa İlişkin Yönetmelik (REMIT) kapsamında, “toptan enerji piyasası” terimini herhangi bir ayrıma gitmeksizin, Birlik sınırları içerisindeki tüm toptan enerji ürünlerinin işlem gördüğü piyasaları kapsayacak şekilde tanımlamıştır.

Organize Toptan Elektrik Piyasaları

EPİAŞ, Borsa İstanbul Anonim Şirketi ve Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) tarafından işletilen piyasalar dışında kalan organize toptan elektrik piyasalarının işletim faaliyetini yürütmektedir.  Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi Teşkilat Yapısı ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca, organize toptan elektrik piyasaları;

• Elektrik enerjisi, kapasitesi veya perakende alış satışının gerçekleştirildiği ve piyasa işletim lisansına sahip merkezi bir tüzel kişi tarafından organize edilip işletilen;

– Gün Öncesi Piyasası,

– Gün İçi Piyasası ve

– Fiziksel teslimat gerektiren ileri tarihli diğer elektrik piyasalarını,

• Sermaye piyasası aracı niteliğindeki standardize edilmiş elektrik sözleşmeleri ile dayanağı elektrik enerjisi ve/veya kapasitesi olan türev ürünlerin işlem gördüğü piyasaları,
• Borsa İstanbul Anonim Şirketi tarafından işletilen piyasaları
• TEİAŞ tarafından organize edilip işletilen dengeleme güç piyasası ve yan hizmetler piyasası gibi elektrik piyasaları olarak belirlenmiştir.

Elektrik piyasaları ve satış işlemleri bakımından ikili anlaşmalar ayrı bir yazıda ele alınacaktır.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır.

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

ELEKTRİK PİYASALARI HUKUKİ DEĞERLENDİRMESİ yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.