Tehir-i icra, uygulamada icranın durdurulması olarak da adlandırılan ve bir ilama karşı istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurulması hâlinde, bu kararın kesinleşmesine kadar icra edilmesinin geçici olarak durdurulmasını sağlayan hukuki bir enstrümandır.

Tehir-i icra yalnızca ilamlı icra takiplerinde söz konusu olabilir. İlamsız icra takiplerinde borca itiraz takibi kendiliğinden durdururken, ilamlı icrada itiraz icra işlemlerini durdurmaz. Bu nedenle ilamlı icra takibiyle karşı karşıya kalan borçlu, kanun yolu incelemesi devam ederken icra işlemlerinin durdurulmasını talep etme imkânına sahiptir.

Bu kurumun temel amacı, henüz kesinleşmemiş bir mahkeme kararının icra edilmesi nedeniyle borçlu açısından telafisi güç veya imkânsız zararların ortaya çıkmasını önlemektir.

II. Tehir-i İcra Neden Önemlidir?

Mahkeme kararları, kural olarak kesinleşmeden icra edilebilir nitelikte olabilir. Ancak bu kararlar, istinaf veya temyiz incelemesi sonucunda bozulabilir, kaldırılabilir veya değiştirilebilir.

Henüz kesinleşmemiş bir ilamın icraya konulması hâlinde:

• Borçlu, kararın sonradan bozulması durumunda dahi fiilen telafisi güç zararlarla karşılaşabilir.
• Yapılan icra işlemlerinin geri alınması, uygulamada ciddi güçlükler doğurabilir.
• Taraflar arasındaki menfaat dengesi, borçlu aleyhine orantısız şekilde bozulabilir.

Tehir-i icra kurumu, bu riskleri bertaraf etmeyi amaçlayan geçici bir hukuki koruma sağlar. Bu yönüyle tehir-i icra, hem borçlunun haklarını güvence altına alan hem de kanun yolu incelemesinin etkinliğini koruyan bir mekanizma olarak önem taşır.

Nafaka alacaklarına ilişkin icra takiplerinde tehir-i icra kararı verilmesi İcra ve İflas Kanunu (İİK) m.36 uyarınca mümkün değildir.

III. İcranın Durdurulması Hangi Aşamada Gündeme Gelir?

İcranın durdurulması, kural olarak şu hallerde gündeme gelir:

• Ortada ilam niteliğinde bir mahkeme kararının bulunması
• Bu karara karşı istinaf veya temyiz yoluna başvurulmuş olması
• Karar henüz kesinleşmemiş olmasına rağmen ilamlı icra takibinin başlatılmış olması

Borçlunun aleyhine icra işlemlerinin fiilen başlamış olması gerekir. Bu durumda borçlu, kanun yolu incelemesi sonuçlanıncaya kadar icra işlemlerinin geçici olarak durdurulması talebiyle icra hukuk mahkemesine başvurabilir.

IV. Tehir-i İcra Süreci Nasıl İşler?

Tehir-i icra sürecine genel olarak bakıldığında, aşağıdaki aşamalar çerçevesinde ilerlediği görülmektedir:

• Tehir-i icra süreci, ilamlı icra takibinin borçluya tebliğ edilmesiyle başlar. Bu aşamada borçlu, henüz kesinleşmemiş bir mahkeme kararının icra edilmesi riskiyle karşı karşıya kalır.
• Borçlunun icra işlemlerinin durdurulmasını talep edebilmesi için; yerel mahkeme kararının kendisine tebliğinden itibaren yasal süre içerisinde istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurması ve ayrıca yerel mahkemeden bu başvuruya ilişkin derkenar belgesini alması gerekmektedir. Derkenar, yerel mahkeme kararına istinaden kanun yoluna başvurulduğunu gösteren resmi belgedir.
• Derkenar belgesinin icra dosyasına sunulmasının ardından, icra müdürlüğünden mehil vesikası alınabilmesi amacıyla dosya/kapak hesabının oluşturulması talep edilir. Kapak hesabı sayesinde borçlu, güncel borç durumunu öğrenir. Dosya borcu yönünden 3 ay (90 gün) ileri tarihli dosya hesabı, faizi ve masrafları ile hesaplanır. Hesaplanan bu tutar borçlu tarafından icra dosyasına teminat olarak yatırılır ve teminatın yatırılmasını takiben icra müdürlüğü tarafından mehil vesikası düzenlenir.
• Mehil vesikası ile borçluya mahkemeden tehir-i icra kararı getirmesi için 60 veya 90 günlük, dosyanın niteliğine göre değişebilen bir süre tanınır. Mehil vesikasına dayanılarak icra hukuk mahkemesine değişik iş başvurusu yoluyla tehir-i icra talebinde bulunulur. Mahkeme, talebi uygun bulursa icra işlemlerini istinaf veya temyiz incelemesi sonuçlanıncaya kadar durdurur. Bu süre boyunca icra takip işlemleri askıya alınır; ancak borç ilişkisi sona ermez.

İcranın durdurulması kararının alınması uygulamada karmaşık görünebilir. Ancak sürecin sistemli ve usulüne uygun şekilde yürütülmesi hâlinde, tehir-i icra etkin bir hukuki koruma sağlar. Bu korumanın geçici olduğu ise unutulmamalıdır.

NOT: 7343 Sayılı Kanun Değişikliğinin Sürece Etkisi

30 Kasım 2021 tarihinde yürürlüğe giren değişiklik kanununun 5. maddesi ile tehir-i icra kararının verilmesi yetkisi, bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay’dan alınarak takibin yapıldığı yer icra hukuk mahkemelerine verilmiştir.

Bu düzenleme, tehir-i icra taleplerinin daha hızlı ve pratik şekilde değerlendirilmesini amaçlamaktadır.

V. Tehir-i İcranın Hukuki Niteliği

Tehir-i icra:

• Mahkeme kararını ortadan kaldırmaz
• Borcu sona erdirmez
• Kesin bir çözüm sağlamaz

Bu yönüyle tehir-i icra, taraflar arasındaki menfaat dengesini koruyarak nihai karar verilene kadar geçici bir koruma sağlar; ancak kesin hüküm etkisi doğurmaz.

VI. Sonuç

Tehir-i icra, icra hukukunda hem borçlu hem de alacaklı açısından büyük önem taşıyan bir kurumdur. Doğru zamanda ve usulüne uygun şekilde talep edilmediğinde, telafisi güç sonuçlar doğurabilir.

Bu nedenle her somut olayın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi ve sürecin usul bilgisi gerektirdiği unutulmamalıdır.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır. Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

İCRANIN DURDURULMASI (TEHİR-İ İCRA) NEDİR ? yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

I-) GERÇEK OLMAYAN YABANCI PARA BORCU

Gerçek olmayan yabancı para borcu, sözleşmede yabancı paranın ödenmesi kararlaştırılmış olsa dahi ödemenin TL karşılığında yapılmasıdır. Bu da ancak sözleşmede aynen ifa ya da buna benzer nitelikte bir hüküm kurulmamış ise gerçekleşir. Gerçek olmayan yabancı para borçlarında, borçlu lehine bir seçim şansı sağlanmıştır. Borçlu isterse yabancı para ile ödeme yapabilirken isterse de  ödeme günündeki yabancı paranın rayiç bedeli üstünden TL olarak ödeme yapıp seçme şansını kullanarak borçtan kurtulabilir. Bu seçme şansına da seçimlik yetki adı verilmektedir. Söz konusu rayiç bedel, ödeme günündeki TC Merkez Bankası’nın resmi kuru baz alınarak hesaplanmaktadır. (Bknz. 6098 sayılı TBK. m.99/II “Ülke parası dışında başka bir para birimiyle ödeme yapılması kararlaştırılmışsa, sözleşmede aynen ödeme veya bu anlama gelen bir ifade bulunmadıkça borç, ödeme günündeki rayiç üzerinden Ülke parasıyla da ödenebilir.”)   Alacaklının bu aşamada borçlunun bu seçimlik yetkisine bir etkisi olamaz. Borçlunun TL ödeme teklifinin alacaklı tarafından reddedilmesi, alacaklıyı alacaklı temerrüdüne düşürür. Alacaklının, borcun yabancı parayla ödemesini isteme hakkı da yoktur.

II-) GERÇEK YABANCI PARA BORCU

Borçlunun borçlandığı yabancı parayı aynen ifası zorunlu olduğu, borçlunun seçimlik yetkisi bulunmayan yabancı para borçları gerçek yabancı para borçlarıdır. Genel olarak kabul edildiği üzere, söz konusu yabancı para birimiyle ifa sonradan imkânsızlaşırsa (örneğin para biriminin tedavülden kalkması gibi), borç sona ermeyip, borçlunun TL üzerinden ödeme yaparak borcundan kurtulabileceği kabul edilmektedir. Bu durumda çevirinin, Yargıtay kararlarınca fiili ödeme tarihindeki kura göre yapılacağı belirtilmektedir.

Gerçek yabancı para borçlusunun temerrüde düşmesi durumunda, alacaklı vade ödeme tarihi kur üzerinden TL olarak ödeme yapılmasını isteyemez. Borcun aynen ifasına karar verilmesi durumunda borçlu da alacaklı da paranın TL olarak ödenmesini isteyemez. Temerrüt durumunda faiz, 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanunu’nun 4-a “Sözleşmede daha yüksek akdi veya gecikme faizi kararlaştırılmadığı hallerde, yabancı para borcunun faizinde Devlet Bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı uygulanır.” şeklinde uygulanır.

Gerçek yabancı para alacağının icra takibine konu olması durumunda İcra İflas Kanunu yabancı para üzerinden icra takibi yapılmasını yasaklamıştır. Bu nedenle alacak, takip tarihi itibariyle TL karşılığı üzerinden gösterilir. Ancak takip sırasında işlenen faiz yukarıda bahsettiğimiz Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanunu’na göre belirlenir. Kısacası İcra takibi yabancı parayı TL’ye dönüştürmez. Yabancı para borcu ile ilgili uzman avukatlarımıza icra takibi ve dava konularınız ve sorularınız için ulaşabilirsiniz.

Yargıtay Kararı – 3. HD., E. 2021/1761 K. 2021/11255 T. 11.11.2021

“Somut olayda her ne kadar mahkemece, takip dosyasında borcun yabancı para borcu olup olmadığı, yabancı para borcu ise hangi tarihteki kur üzerinden Türk parasına çevrildiğinin anlaşılamadığı belirtilmiş ise de; dava konusu takipte 9.400 Euro alacağın takip tarihindeki Türk Lirası karşılığı olan 16.685 TL, asıl alacak olarak gösterilmiş; 8.463 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 25.148 TL üzerinden takip başlatılmış, itiraza uğrayan toplam takip miktarı olan 25.148 TL üzerinden de harç yatırılmak suretiyle itirazın iptali davası açılmıştır.

Bu durumda mahkemece, davacının alacağını Türk Lirası olarak talep ettiği, faiz oranı ile başlangıç tarihinin takip talebinde gösterilmemesinin ise şikayete tabi olduğu ve bu yönde bir şikayet de bulunmadığı gözetilerek, işin esasının incelenmesi ve varılacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirme ile davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenle hükmün HUMK’nın 428. maddesi gereğince davacı yararına BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine, 6100 sayılı HMK’nın geçici madde 3 atfıyla 1086 sayılı HUMK’nın 440.maddesi gereğince karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 11/11/2021 gününde oybirliğiyle karar verildi.”

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır.

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

YABANCI PARA BORCU NEDİR? yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.