Bununla birlikte; su alanlarının hukuki statüsü, kamu malı niteliği, enerji mevzuatı kapsamındaki izin ve lisans prosedürleri bu alternatif modelin yalnızca teknik değil aynı zamanda kapsamlı bir hukuki zeminde değerlendirmesini zorunlu kılmaktadır.

Bu çerçevede yüzer güneş santrallerinin hukuki boyutlandırılması; enerji mevzuatı, idari izin süreçleri ve çevre hukuku ekseni etrafında analiz yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Bu çalışma, söz konusu yatırım modelinin Türk hukuk sistemi içerisindeki yerini ana hatlarıyla ortaya koymayı amaçlamaktadır.

I- Yüzer Güneş Santrali Nedir?

Yüzer güneş santralleri, güneş panellerinin baraj, gölet ve rezervuar ( kıyı ve sahil şeritleri hariç olmak üzere; denizler, baraj gölleri, suni göller ve tabii göller ve önlisans veya lisans sahibi tüzel kişiler tarafından rezervuarlı veya regülatörlü hidroelektrik üretim tesislerinin santral sahaları ) gibi su yüzeyleri üzerine kurulan yüzer platformlar aracılığıyla konumlandırılması suretiyle elektrik enerjisi üreten sistemlerdir. Bu modelde paneller, su yüzeyine sabitlenen taşıyıcı yapılar üzerinde yer alır. Üretilen enerji ise iletim hatları aracılığıyla karaya aktarılarak şebekeye bağlanmaktadır.

Arazi ihtiyacını azaltmaları, mevcut su alanlarının değerlendirilmesi ve suyun soğutucu etkisi sayesinde verimliliğe katkı sağlamaktadır. Bu nedenle son yıllarda dikkat çekmektedir. Bu santraller hukuki açıdan da özellikli bir yatırım modelidir.

II- Yüzer Güneş Santrallerinin Avantajları Nelerdir?

• Arazi ihtiyacını azaltır. Su yüzeyi kullanıldığı için kara alanını işgal etmez.-Tarım alanlarını korur.
• Su yüzeyinin doğal soğutucu etkisiyle paneller aşırı ısınmaz. Bu nedenle verimlilik artar.
• Su yüzeylerinin kısmen gölgelenmesinden dolayı buharlaşmayı ve suda alg oluşumunu  azaltma potansiyeli vardır. Güneş enerjisi ve hidroelektrik enerji üretimi entegrasyonu sayesinde baraj göllerindeki buharlaşma kayıpları azaltılabilir.
• Mevcut hidroelektrik santrallerle birlikte çalışabilir. 
• ( birlikte çalışması hedeflenmiştir. Hidroelektrik baraj rezervuarlarında mevsimsel üretim dengesizliğinin GES ile tamamlanması sağlanabilir.)
• Doğaya verilen zarar azalır. Arazi tahribatını, ağaç kesimini minimum düzeye indirir.
• Baraj gölünde mevcut HES ile aynı altyapı paylaşılarak, şebeke entegrasyonu kolaylaştırıp bağlantı maliyetini düşürebilir. Birçok göl ve baraj enerji alt yapısına yakın olduğu için bağlantı maliyetlerini düşürür.
• Kurulumu hızlı ve modüler yapıdadır. 

Tüm bu yönleriyle yüzer GES’ler, yenilenebilir enerji yatırımları içinde stratejik bir alternatif olarak değerlendirilmektedir.

III- Türkiye’de Yüzer Güneş Santrallerinin Tabi Olduğu Mevzuat

Türkiye’de yüzer güneş santralleri yalnızca bir düzenlemeye tabi değildir. Enerji, su ve çevre hukukunu ilgilendiren kapsamlı bir mevzuata tabidir. Bu mevzuatlar şu şekildedir:

• Yüzer Güneş Enerji Santralleri Kurulmasında Su Yüzeyi Kullanımına ve Kiralanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik
• 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu: Lisanslı ve lisanssız üretim ayrımına tabidir. Projeye göre değişkenlik gösterir.
• Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu Yönetmeliği
• 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kanunu (YEKDEM)
• İdare Hukuku : Devlet Su İşleri (DSİ) izin ve tahsis süreci : Su yüzeyleri kamu malı sayıldığı için enerji üretimi amacı ile kullanımı idarenin iznine bağlıdır. Kullanım süresi, yüzeyin kiralanması, kurumsal izinler gibi durumlar genel idari çerçevede belirlenir. Kamuya ait alanlarda yatırım yapılması, idari sözleşme ve izin mekanizmalarını gündeme getirir.
• 2872 sayılı Çevre Kanunu
• Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği: Projenin yapılacağı alan ve proje kapasitesine göre ÇED süreci işleyebilir. Suyun kalitesi ve ekosisteme olan etkilerden dolayı bu yönetmeliğe başvurulur.
• 3621 sayılı Kıyı Kanunu m.6
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 168
• Türk Medeni Kanunu m. 715

IV- Su Yüzeylerinin Hukuki Statüsü

Su yüzeyleri; denizler, göller, akarsular ve kıyı alanları bakımından Türk hukukunda kamu malı niteliğinde olup devletin hükmü altındadır.

Yüzer güneş enerjisi santrallerinin (Floating PV) hukuki açıdan en kritik boyutu, tesisin kurulacağı su yüzeyinin statüsüdür. Türk hukukunda su yüzeyleri kural olarak devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan kamu mallarıdır. Bu çerçevede Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 168 ve Türk Medeni Kanunu m. 715 uyarınca denizler, göller ve akarsular özel mülkiyete konu edilemez; ancak idari tasarrufla kullanım hakkı tanınabilir.

Baraj ve birçok iç su kaynağının idaresi Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ) tarafından yürütüldüğünden, yatırımcıların temel muhatabı DSİ’dir. Bu nedenle yüzer GES projelerinde süreç, mülkiyet devri değil, idari tahsis ve kullanım izni esasına dayanır. Kıyı Kanunu kapsamındaki alanlar, taşkın kontrol barajları, 0,5 km²’den küçük rezervuarlar ve korunan alanlarda (tabiat parkı, yaban hayatı sahası vb.) yüzer GES kurulamaz.

A- İdari Tahsis ve Kullanım İzni

Yatırımcı öncelikle ilgili su alanı için DSİ’den idari tahsis veya kullanım izni almak zorundadır. Bu izin:

• Su yüzeyinin belirli bir kısmının proje amacıyla kullanımına,

• Belirli bir süreyle ve belirli teknik şartlarla,

• Kamu yararı ve su güvenliği gözetilerek

verilir. Bu aşamada teknik uygunluk, su kotu değişimleri, baraj işletme güvenliği, taşkın rejimi ve çevresel etkiler değerlendirilir. Buna istinaden yatırımcının, idari izin başvurusunu tamamlamadan önce; hazırlamış olduğu başvuru dosyası ve fizibilite raporu ile ÇED raporu da alması gerekebilir. 5 Mart 2026 tarihli  33187 sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile yüzer GES projeleri için özel eşik değerler getirilmiştir. Buna göre proje alanı 2 hektar ve üzerinde olan yüzer GES’ler Ek-1 kapsamına alınmış; bu projeler bakımından ÇED raporu hazırlanması ve yatırıma başlanmadan önce “ÇED Olumlu” kararı alınması zorunlu hâle gelmiştir.

B- DSİ ile Sözleşme İlişkisi

İdari izin sonrasında yatırımcı ile DSİ arasında bir kullanım/tahsis sözleşmesi imzalanır. Bu sözleşme klasik özel hukuk kira sözleşmesi niteliğinde olmayıp, kamu gücü unsuru barındıran idari sözleşme karakteri taşır. Dolayısıyla sözleşme hükümleri yatırımcı açısından yüksek önem arz eder. Özellikle şu hususlar dikkatle düzenlenmelidir:

• 1- Süre ve Sürenin Sona Ermesi

Tahsis süresi açıkça belirlenmeli; sürenin sonunda kullanımın kendiliğinden sona erip ermeyeceği ve uzatma şartları netleştirilmelidir. İdarenin kamu yararı gerekçesiyle tek taraflı fesih yetkisi varsa, kapsamı ve şartları açıkça düzenlenmelidir. Kamu malı niteliği nedeniyle bu müdahale yetkisi yatırım açısından önemli bir risk unsurudur.

• 2- Tesisin Kaldırılması

Sözleşmede süre sonunda tesisin tamamen kaldırılması yükümlülüğü açıkça düzenlenmelidir. Söküm masraflarının kime ait olacağı, su alanının eski hâline getirilmesi sorumluluğu ve buna ilişkin teminat mekanizmaları net olmalıdır. 

• 3- Sorumluluk Rejimi 

YÜZER GÜNEŞ SANTRALLERİNİN HUKUKİ İNCELEMESİ yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

A-)GENEL OLARAK

Tahkim, kanunun cevaz verdiği konularda olmak koşuluyla, taraflar arasında doğmuş veya doğabilecek uyuşmazlıkların mahkeme yerine hakemler vasıtasıyla kesin ve bağlayıcı olarak çözülmesi konusunda tarafların anlaşarak başvurduğu kurum olarak tanımlanabilir. Uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözülmesi amacıyla yapılan sözleşmeye tahkim anlaşması denmektedir. Tahkim yoluna gidilebilmesi için öncelikle bir tahkim anlaşmasının mevcudiyeti gereklidir.

B-)ASİMETRİK TAHKİM ANLAŞMASI

Tahkim anlaşması genel olarak tahkim yoluna başvuruda taraflara eşit yükümlülük yükleyen bir anlaşmadır. Taraflar tahkim anlaşmasını düzenlerken taraflardan birine daha geniş haklar tanıyarak bu eşitliği bozabilmektedir. Bu durumda asimetrik tahkim anlaşması söz konusu olmaktadır.

II-)ASİMETRİK TAHKİM ANLAŞMALARININ ÇEŞİTLERİ

Asimetrik tahkim anlaşmalarının farklı görünüşlerinden bahsedilmektedir.

Bir örnek olarak taraflardan biri mahkemeye başvurabilirken, diğer taraf mahkemeye başvurunun yanı sıra tahkime de başvurma hakkını haiz olmaktadır. Bu örnekte bir taraf tahkime başvuramazken diğer tarafın mahkeme veya tahkim yolu olmak üzere bir seçim hakkı bulunmaktadır. Bu seçim hakkının farklı bir görünüşü olarak, tarafların bir yetki anlaşması yapıp, uyuşmazlıkların sadece bu mahkemelerde çözüleceğini hüküm altına aldıktan sonra sadece bir tarafın tahkime gidebileceğini hüküm altına alması da söz konusu olabilir. Buradaki fark tarafların yetkili mahkemeyi iki taraf için de sınırlamış olmasına rağmen bir tarafa tahkim yoluna başvurmasına da cevaz vermesidir.

Bir diğer örnek, anlaşmada taraflardan sadece birine tahkime gitme yükümlülüğünün öngörülmesidir. Burada bir tarafa tahkime başvuru konusunda bir zorunluluk öngörülmezken, diğer taraf uyuşmazlığı sadece tahkim yoluyla çözme zorunluluğu altındadır.

Benzer şekilde, taraflardan birine sadece tek bir tahkim merkezine başvurma hakkı verilirken, diğer tarafa sınırsız bir seçim hakkı verilmesi de bu kapsamda hibrit/karma tahkim anlaşması olarak adlandırılmaktadır ve asimetrik tahkim anlaşması olarak görülmektedir.

Burada başka bir örnek olarak anlaşmada tarafların ikisine de tahkime gitme yolu öngörülüp, taraflardan birinin istediği zaman bu anlaşmayı değiştirebilme şansının verildiği durumlar sayılmaktadır.

İnşaat, kira sözleşmelerinde asimetrik tahkim anlaşmaları genellikle taraflardan sadece birinin tahkime başvurma imkanına sahip olduğu şekilde görülürken; finansal sözleşmelerde, özellikle uluslararası türev araçları veya kredi sözleşmeleri söz konusu olduğunda ise mahkeme için yapılan yetki anlaşmasının yanı sıra güçlü tarafın ayrıca tahkime başvurabilmesini sağlayan bir şart olarak ortaya çıkmaktadır. Burada kredi veya para ödüncü gibi finansal anlaşmalar söz konusuyken kredi veren/ödünç veren daha güçlü konumda olduğundan, kendi lehine hak tanımakta, kendi koşullarını kabul ettirebilmektedir. Güçlü taraf borçlunun ülkesinde ya da malvarlığının bulunduğu yerde dava açma ya da tahkime başvurma hakkını tek taraflı olarak sağlayan şartları kabul ettirmektedir. Bu tip durumlarda güçlü taraf sadece belirlediği yerde dava ile karşılaşmak isterken, tahsil kabiliyetini arttırmak için karşı tarafın mallarının bulunduğu yerlerde tahkim veya dava yoluna gitmeyi amaçlamaktadır.

III-)TÜRK HUKUK SİSTEMİNİN ASİMETRİK TAHKİM ANLAŞMALARINA YAKLAŞIMI

Türk Hukuku’nda asimetrik tahkim anlaşmasına dair iki adet örnek bulunmaktadır. Bunlardan biri Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü Kurtarma-Yardım Sözleşmesi’ne istinaden yapılan tahkim sözleşmeleri iken, bir diğeri ise 5684 Sayılı Sigortacılık Kanunu m. 30/1 uyarınca yapılan tahkim sözleşmeleridir.

A-)Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü Kurtarma-Yardım Sözleşmesi

Kurtarma-Yardım Sözleşmesi’nde 2015 yılında yapılan değişiklikle asimetrik tahkim anlaşması niteliğindeki hüküm kaldırılmıştır.

Kurtarma-Yardım Sözleşmesi m. 6/4 kaldırılmadan önce “Taraflarca sulh olunmaması halinde, kurtarılan değerlere verilen kurtarma-yardım hizmetinden kaynaklanan kurtarma-yardım alacağının tayinine ilişkin ihtilaf, yasal süresi içerisinde kurtarıcının talebi üzerine İstanbul’da tahkim yolu ile hallolunur. Diğer ihtilaflar genel hükümlere göre İstanbul mahkemelerinde hal ve fasl olunur.” şeklinde düzenlenmişti. Burada tahkime başvuru hakkının sadece söz konusu hizmeti veren Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğüne verildiğini, bu tahkimin de sadece ilgili alacağın tayinine ilişkin olduğu hüküm altına alınmıştır.

uluslararası dolaşımda olan bir geminin Çanakkale Boğazı’nda fırtınaya tutulmasından dolayı mahkemeye intikal eden bir anlaşmazlıkta mahkeme, taraflar arasında geçerli bir tahkim şartının bulunduğunu ve bu durumun tahkime konu olması nedeniyle görevsiz olduğunu belirterek davayı görevsizlikten reddetmiştir. Temyiz başvurusu üzerine dosyaya bakan Yargıtay, söz konusu asimetrik tahkim şartını geçersiz kabul etmiştir. Yargıtay burada taraflardan birine tahkime başvuru hakkının verilip de diğer tarafın mahkemeye başvuru hakkı kaldırıldığı için hak arama hürriyetinin ihlal edildiğini belirtmiştir.

B-)5684 Sayılı Sigortacılık Kanunu m. 30/1 uyarınca yapılan tahkim sözleşmesi

Sigortacılık Kanunu m. 30/1 “Sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında sigorta sözleşmesinden veya Hesaptan faydalanacak kişiler ile Hesap arasında doğan uyuşmazlıkların çözümü amacıyla Birlik nezdinde Sigorta Tahkim Komisyonu oluşturulur. Sigortacılık yapan kuruluşlardan, sigorta tahkim sistemine üye olmak isteyenler, durumu yazılı olarak Komisyona bildirmek zorundadır. Sigorta tahkim sistemine üye olan kuruluşlarla uyuşmazlığa düşen kişi, uyuşmazlık konusu sözleşmede özel bir hüküm olmasa bile tahkim usûlünden faydalanabilir. (Ek cümle : 3/4/2013-6456/45 md.) İlgili mevzuat ile zorunlu tutulan sigortalardan kaynaklanan bu fıkra kapsamındaki uyuşmazlıklar için ilgili kuruluş sigorta tahkim sistemine üye olmasa dahi hak sahipleri bu bölüm hükümlerine göre tahkim usulünden faydalanabilir…” şeklindeki kısmıyla asimetrik tahkim anlaşmasına dair hüküm içermektedir. Burada bir kısım ihtilaflar yönünden tahkim imkânı sadece bir tarafa özgü olarak getirilmiştir.

IV-)ASİMETRİK TAHKİM ANLAŞMALARININ GEÇERLİLİĞİ

Asimetrik tahkim anlaşmalarının geçerliliği hususunda yeknesaklık söz konusu değildir. Eskiden mahkemelerin yaklaşımı bu tip tek taraflı tahkim anlaşmalarının geçersiz olduğu yönündeyken, son yıllardaki kararlara bakıldığında bu anlayışın değiştiği ve bu tip anlaşmaların geçerli olduğu yönünde kararlar verildiği görülmektedir.

Doktrinde de farklı görüşler bulunmaktadır:

• Bir görüşe göre, tarafların işçi, tüketici gibi zayıf taraf olmadığı sürece ve yargı yollarına başvurmadan feragat söz konusu olmadıkça taraflardan sadece birinin tahkime başvurmasını öngören anlaşmaların sözleşme serbestisi anlayışı içerisinde değerlendirilip geçerli kabul edilmesi gerektiği belirtilmiştir.

• Başka bir görüşe göre, zayıf tarafların söz konusu olduğu sözleşmelerde her zaman asimetrik tahkim anlaşmasının geçersiz olduğu baştan kabul edilmemeli, gerekli incelemeler sonucunda zayıf tarafın lehine olarak tek taraflı bir tahkim başvuru imkânı sağlandıysa burada artık güçlü tarafın bir dayatması söz konusu olmayacağından ilgili asimetrik tahkim anlaşması geçerli sayılmalıdır.

• Başka bir görüşe göre ise asimetrik tahkim anlaşmaları taraflardan birine üstünlük tanıması, iki tarafı kapsayıcı olmaması, eşitsizlik yaratması sebebiyle geçersiz sayılmalıdır.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır.

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

ASİMETRİK TAHKİM ANLAŞMASI yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

I. Enerji Piyasalarında Toplayıcılık Faaliyetleri Nedir?

Toplayıcılık Yönetmeliği’ne konu olan enerji toplayıcılığı, birden fazla üretim, tüketim veya depolama biriminin tek bir portföy altında birleştirilerek piyasa faaliyetlerine katılımını sağlayan yeni bir piyasa mekanizmasıdır. Bu mekanizmaya dair detaylı bilgiler için Elektrik Piyasalarında Toplayıcılık Faaliyeti yazımızı okuyabilirsiniz.

Bu faaliyet sayesinde, küçük ölçekli üreticiler (örneğin lisanssız GES sahipleri) veya esnek tüketim noktaları, topluca hareket ederek sistem dengelemesine ve fiyat istikrarına katkı sunar.

Dayanak: 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu (EPK) m.3, m.5 ve m.7 hükümleri;
EPDK tarafından 20 Temmuz 2024 tarihli Elektrik Piyasası Toplayıcılık Faaliyetleri Yönetmeliği (Resmî Gazete, 32688 sayılı) ile düzenlenmiştir.

1.1. Avrupa Birliği’nde Toplayıcılık Modeli

6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, Avrupa enerji piyasaları ile uyumlu bir çerçeve oluşturulması hedefiyle hazırlanmıştır. Bu doğrultuda, Avrupa enerji piyasalarında da Türkiye’deki düzenlemelere paralel şekilde, dikey bütünleşmiş yapıların ayrıştırılması ve piyasanın küçük ölçekli aktörlerin katılımına açılmasını sağlayacak düzenleyici adımlar atılmıştır.

AB’nin 2019/944 sayılı Elektrik Direktifi (EU Clean Energy Package) toplayıcıyı, piyasada rekabeti ve esnekliği artıran bağımsız bir piyasa aktörü olarak tanımlar.
Bu çerçevede AB’de:

• Piyasalara Serbest Giriş Hakkı

Direktif, toplayıcıların diğer piyasa aktörlerinin onayına gerek duymadan elektrik piyasalarına giriş yapabilmesini güvence altına almıştır.

• Aktif Müşterilerin ve Enerji Topluluklarının Toplayıcı Aracılığıyla Piyasaya Katılımı

Aktif müşterilerin ve enerji topluluklarının, doğrudan veya bir toplayıcı üzerinden elektrik piyasalarına katılma hakkı düzenlenmiştir.

• Veri Paylaşımında Şeffaf ve Ayrımcı Olmayan Kurallar

Toplayıcılarla diğer piyasa işletmecileri arasındaki veri paylaşımının şeffaf, ayrımcı olmayan ve kişisel/ticari verileri koruyan usullere tabi olması zorunlu kılınmıştır.

• Dengeleme

Toplayıcılık faaliyeti yürüten piyasa katılımcıları, sistemde neden oldukları dengesizliklerden sorumlu tutulmuştur.

• Tüketicilerin Korunması

Bağımsız toplayıcılarla sözleşme yapan son tüketicilerin tedarikçileri tarafından haksız ceza, ek ücret veya sözleşmesel kısıtlara tabi tutulması yasaklanmıştır.

• Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması

Toplayıcılarla diğer piyasa katılımcıları arasında ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların çözümü için düzenleyici bir mekanizma oluşturulacağı düzenlenmiştir.

Bu kapsamda, üretim, iletim ve tedarik faaliyetlerinin sahiplik esasına göre ayrıştırılması benimsenmiş; ayrıca piyasanın belirlenen hedeflere göre düzenlenmesi için Avrupa Birliği Enerji Düzenleyicileri İşbirliği Ajansı (ACER) ile Avrupa Elektrik İletim Sistemi Operatörleri Ağı (ENTSO-E) kurulmuştur. Bu kapsamda Türkiye, Avrupa elektrik piyasalarıyla teknik ve düzenleyici uyumu güçlendirmek amacıyla ENTSO-E ile uzun dönemli enterkonneksiyon anlaşması imzalamıştır.

Türkiye’deki yeni yönetmelik, bu modelden esinlenerek, tüketici katılımını ve dağıtık üretim entegrasyonunu hukuki bir zemine oturtmuştur.

1.2. Türkiye’de Toplayıcılığın Gelişim Süreci

Enerji toplayıcılığı kavramı, Türkiye elektrik piyasasında ilk kez Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından 2024 yılında resmen tanımlandı.
Bu adım;

• Yenilenebilir enerji kaynaklarının sisteme entegrasyonunu,

• Depolama ve talep tarafı yönetiminin artmasını,

• Verimlilik ve arz güvenliği hedeflerinin güçlenmesini
  amaçlamaktadır.

II. Mevzuattaki Yenilikler

2.1. Elektrik Piyasası Toplayıcılık Faaliyetleri Yönetmeliği

20 Temmuz 2024 tarihli Elektrik Piyasası Toplayıcılık Faaliyetleri Yönetmeliği, elektrik piyasasında faaliyet gösterecek toplayıcıların:

• Lisans,

• Kayıt ve bildirim,

• Sorumluluk,

• Veri paylaşımı
  esaslarını belirlemiştir.

Yönetmeliğin amacı, EPK m.5/1-a ve Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği’nde tanımlanan piyasa işleyişini destekleyen yeni bir katılım modelinin oluşturulmasıdır.

2.1.1 Önceki Mevzuat ile Karşılaştırma

2.1.2. Uygulama Süreci ve Yükümlülükler

Yönetmelik uyarınca:

• Toplayıcılar, EPİAŞ’a kayıt olmak ve portföy yönetim sistemlerini kurmakla yükümlüdür (m.8).

• Portföy dahilindeki katılımcılardan veri toplama ve dengeleme işlemlerini yürütür.

• Bilgi güvenliği, katılımcı sözleşmeleri ve ölçüm doğruluğu hususlarında sorumluluk taşır.

İlgili Düzenleme: Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (DUY) toplayıcıların uzlaştırma sistemine dâhil olma esaslarını belirlemektedir.

2.2. Toplayıcıların Dengeleme Güç Piyasasına Katılma Amacıyla Topluluk  Oluşturma Kriterleri

19.11.2025 tarihli  “Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” ile DUY  22. Maddesinin 4 fıkrasında yapılan değişiklik kapsamında, “Toplayıcıların Dengeleme Güç Piyasasına Katılma Amacıyla Topluluk  Oluşturma Kriterleri”  genel esasları şekilde belirlenmiştir:

• Toplayıcılar, lisanslı üretim, lisanssız üretim ve tüketim tesisleri için TEİAŞ tarafından belirlenen dengeleme bölgesi bazında topluluk oluşturabilecektir.
• Lisanslı Üretim, Lisanssız Üretim ve Tüketim tesisleri dengeleme bölgesi bazında oluşturulan topluluklara ayrı ayrı katılacaktır.
• DGP’ye katılan UEVÇB’ler, dengeleme bölgesi bazında oluşturulan topluluk içerisinde yer alamayacaktır.
• Dengeleme bölgesi bazında oluşturulacak topluluklar, dağıtım ve iletim gerilim seviyesine bağlı olarak ayrı ayrı oluşturulacaktır.
• Toplayıcıların, dengeleme bölgesi bazında oluşturulacak topluluk altında yer alacak kullanıcılar ile toplayıcılık hizmet anlaşmasını imzalamış olmaları gerekmektedir.
• Toplayıcıların, dengeleme bölgesi bazında oluşturulacak olan topluluk UEVÇB’sinin izlenebilirliğini ve TEİAŞ tarafından belirlenen platforma veri aktarımını sağlamaları gerekmektedir.
• Dengeleme bölgesi bazında oluşturulacak toplulukların 15 dakika içerisinde en az 10 MW yük alma ve/veya yük atma özelliğine sahip olması gerekmektedir.
• Dengeleme bölgesi bazında oluşturulacak topluluk UEVÇB’sinin devreye girme, devreden çıkma, yüklenme, yük düşme gibi performans özelliklerini gösteren teknik parametreler başvuru esnasında TEİAŞ’a sunulacaktır.
• Sistem İşletmecisi tarafından uygun görülen topluluk UEVÇB’leri için DGP’ye teklif sunulması zorunludur.

Lisanslı Üretimlerin Dengeleme Bölgesi Bazında Topluluk Oluşturma Kriterleri, Lisanssız Üretimlerin Dengeleme Bölgesi Bazında Topluluk Oluşturma Kriterleri ve Tüketim Tesislerinin Dengeleme Bölgesi Bazında Topluluk Oluşturma Kriterleri başlıkları ile topluluk oluşturma başvuru yoluna ilişkin bilgilere buradan ulaşabilirsiniz.

2.3. Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik

25.11.2025 tarihli ve 33088 Resmi Gazete sayılı yönetmelik ile 12/5/2019 tarihli ve 30772 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği’nde bir takım değişikliklere gidilmiştir.

Yönetmeliğin 4., 7., 10., 14., 15.,16.,17.19.,26.,28., 30. ve 37. maddelerinde kısmi değişiklikler yapılmış ve geçici madde 11 ve 12 eklenmiştir.

Toplayıcılık faaliyetiyle ilgili değişiklik ise şu şekildedir:

“MADDE 1– 12/5/2019 tarihli ve 30772 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (t) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, aynı fıkranın (ü) bendinde yer alan “üretim lisansı sahibi tüzel kişilerin bizzat” ibaresinden sonra gelmek üzere “veya toplayıcı aracılığıyla” ibaresi eklenmiş, aynı bentte yer alan “bölgelerinde bulundukları görevli tedarik şirketleri” ibaresinden sonra gelmek üzere “veya toplayıcı” ibaresi eklenmiştir.”

III. Yeni Mevzuatın Enerji Piyasasına Etkileri

3.1. Piyasa Esnekliği ve Rekabet

Yeni düzenleme ile birlikte, elektrik piyasasında çok aktörlü bir yapı hedeflenmektedir.
Toplayıcılık mekanizması:

• EPİAŞ bünyesindeki Gün Öncesi ve Dengeleme Piyasaları’nda likiditeyi artıracak,

• Küçük üreticilerin ticari olarak piyasaya girmesini sağlayacak,

• Talep tarafı katılımını teşvik ederek arz güvenliğini güçlendirecektir.

3.2. PPA (Power Purchase Agreement) Süreçlerine Etkiler

Toplayıcılık faaliyeti, PPA sözleşmelerinin taraf ve kapsam yapısını önemli ölçüde değiştirebilir.

• Artık küçük ölçekli üreticiler doğrudan değil, toplayıcı portföyü üzerinden enerji satışı gerçekleştirebilir.

• Bu, sözleşme ilişkisini basitleştirirken; ölçüm doğruluğu, portföy dengesizliği ve tahsilat konularında yeni sorumluluk alanları yaratır.

• Farklı alıcıların fiyat, hacim, teslim noktası, proje yeri ve süre gibi sözleşmeye dayalı beklentilerinin yaratacağı iş yükü ve riskler, toplayıcı ve tüketici arasındaki sözleşmelerde ihtilafa yol açabilir.
• Proje operasyonu ve iletim bedelleri, kısıtlamalar ve tıkanıklık risklerine ilişkin yükümlülüklerin açıkça düzenlenmemesi hâlinde ise beklenmedik finansal sorumluluklar ortaya çıkabilmektedir

• Örneğin bir sanayi kuruluşu, 5 ayrı çatı GES üreticisiyle tek tek değil, bunları yöneten bir toplayıcı şirketle sanal PPA (Virtual PPA) imzalayabilir.

• Bu nedenle, düzenlenecek VPPA ve PPA sözleşmelerinde toplayıcılık faaliyetinin doğası gereği barındırdığı riskler dikkate alınarak sözleşme hükümlerinin özenle kaleme alınması, söz konusu risklerin asgari seviyeye indirilmesi bakımından büyük önem taşımaktadır.

3.3. EPC ve Bağlantı Anlaşmalarına Etkiler

EPC (Engineering, Procurement and Construction) sözleşmeleri bakımından:

• Teslim sonrası işletme döneminde toplayıcı portföyüne dâhil olma olasılığı dikkate alınmalıdır.

• Bu durum, proje fizibilitelerini, geri ödeme sürelerini ve garanti koşullarını etkileyebilir.

Bağlantı anlaşmaları açısından ise:

• Dağıtım sistemine veri aktarımı ve portföy dengeleme bildirimleri teknik bir yükümlülük haline gelir.

• Bu nedenle dağıtım lisansı sahiplerinin, toplayıcılarla veri paylaşımı protokolleri hazırlaması gerekir.

İlgili Düzenleme: Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği, sisteme bağlanan her bir üretim tesisinin ölçüm ve veri sorumluluklarını düzenler.

3.4. Yeni Hukuki İhtiyaçlar

Yönetmelik sonrası dönemde enerji hukukçularının gündeminde olacak başlıca alanlar şu şekilde sıralanabilir:

• Toplayıcılık katılım sözleşmeleri (üretici-toplayıcı-tedarikçi üçgeninde yeni sözleşme tipi),

• Veri paylaşımı ve KVKK uyumu (kişisel ve ticari verilerin korunması, m.10),

• Portföy dengesizliği tazminatları,

• Rekabet hukuku denetimleri (4054 sayılı Kanun çerçevesinde piyasa hâkimiyeti değerlendirmeleri),

• Tüketici hukukuna ilişkin bilgilendirme yükümlülükleri.

3.5. Sonuç 

Toplayıcılık Yönetmeliği, Türkiye’nin enerji piyasasında tüketici katılımını ve dağıtık üretimi merkezine alan yeni bir dönemin kapısını aralamaktadır.
Bu yeni model, kısa vadede teknik ve sözleşmeler açısından uyum gerektirse de uzun vadede:

• PPA piyasasının olgunlaşmasına,

• Depolama ve talep yönetimi modellerinin gelişmesine  ve

• Rekabet ve şeffaflığın artmasına katkı sağlayacaktır.

Enerji piyasası aktörleri ve hukuk danışmanları, bu dönüşüme sözleşme stratejilerini, veri paylaşım süreçlerini ve lisans yükümlülüklerini yeniden düzenleyerek hazırlanmalıdır.

Bu makale Av. Olcay Yolca KAZANASMAZ’ın katkılarıyla hazırlanmıştır. 

Toplayıcılık Yönetmeliği ve Enerji Piyasasına Etkileri ile ilgili sorularınız için iletişim formunu doldurarak veya telefonla bize ulaşabilirsiniz.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır. Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

TOPLAYICILIK MEVZUATINDAKİ DEĞİŞİKLİKLER yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Elektrik piyasasında üretim faaliyetleri, gelişen teknolojik altyapı ve lisanslama süreçlerinde gerçekleşen serbestleşme eğilimleriyle birlikte önemli bir dönüşüm sürecine girmiştir. Toplayıcılık faaliyetleri de aynı şekilde artmıştır. Bu dönüşüm, özellikle Dağıtık Enerji Kaynakları bakımından kendini göstermekte ve piyasa dinamiklerinin yönünü belirleyen temel unsurlardan biri olarak öne çıkmaktadır.

Dağıtık Enerji Kaynakları, elektrik şebekesine dağıtım seviyesi üzerinden bağlı bulunan küçük ölçekli üretim tesisleri ve enerji depolama sistemleri unsurlarını ifade etmektedir. Bu kaynaklar, ölçeklerine bağlı olarak bağımsız veya toplayıcı aracılığıyla toplu biçimde işletilmekte; her iki işletme modeli de şebeke esnekliğinin artırılması ve arz güvenliğinin sağlanmasında tamamlayıcı rol üstlenmektedir.

Bununla birlikte, bu kaynaklar küçük ölçekli yapıları nedeniyle gün öncesi, gün içi ve dengeleme piyasaları gibi kısa vadeli piyasalara doğrudan katılım sağlayamamaktadır. Ayrıca, kontrolsüz veya koordinasyonsuz biçimde sisteme dâhil edilmeleri, şebekedeki stresi artırmakta ve dengeleme faaliyetlerinin etkin biçimde yürütülmesini güçleştirmektedir.

Bu çerçevede, dağıtılmış enerjinin üretildiği ve depolandığı dağıtık üretim tesislerinin bir araya getirilmesi ile gerekli altyapı yatırımlarını veya finansmanı tek başına karşılayamayan tüketicilerin de piyasalara dâhil edilmesini sağlamak amacıyla toplayıcılık faaliyetinin geliştirilmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır. Toplayıcı, anlaşmalı olduğu kullanıcıların tüketim ve/veya üretim programlarını yönetme, bu kullanıcılar adına elektrik enerjisi ve/veya kapasitesinin alım-satımına ilişkin piyasa işlemlerini yürütme ve yan hizmet piyasalarına katılım sağlamakla yetkili piyasa aktörüdür.

Toplayıcılık, bu yönüyle hem piyasa katılımını yaygınlaştıran hem de sistem esnekliğini artırarak şebeke dengesine katkı sunan yeni bir piyasa mekanizması niteliği taşımaktadır. Yenilenebilir enerji kaynaklarının enerji arz sistemine entegrasyonunu kolaylaştıran bu faaliyet, aynı zamanda daha yüksek karbon yoğunluğuna sahip üretim yöntemlerinin kullanımını sınırlandırarak enerji dönüşüm sürecine katkıda bulunmaktadır.

Toplayıcılık Lisansı Alabilecek  Kişiler

Toplayıcılık faaliyeti, toplayıcı lisansına sahip veya bu faaliyeti tedarik lisansına dercedilmiş tüzel kişiler tarafından yürütülmektedir.

Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği uyarınca, on yıllık alım garantisi süresini tamamlamış lisanssız üretim tesisleri, toplayıcı lisansı alabilmekte veya tedarik lisansına toplayıcılık faaliyeti dercedilmiş tüzel kişilerin portföyüne dâhil olabilmektedir.

Organize sanayi bölgesi (OSB) tüzel kişiliğine ait lisanssız elektrik üretim tesisleri ile üretim lisansına sahip OSB tüzel kişilikleri, mevcut düzenleme uyarınca toplayıcılık faaliyeti yürütememekte ve bu kapsamdaki piyasa işlemlerine dâhil olamamaktadır.

4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu’nun 20. maddesi uyarınca, OSB’de yer alan katılımcılar altyapı ihtiyaçlarını OSB’nin tesislerinden karşılamakla yükümlüdür. Organize sanayi bölgelerinin (OSB) elektrik üretim faaliyetlerinin öncelikli olarak bölgenin kendi elektrik ihtiyacını karşılaması gerekmektedir. Bu yönüyle OSB’ler, elektrik üretim ve tüketim faaliyetlerini bölge sınırları içerisinde yürütmekle yükümlü olmaları nedeniyle, piyasa ölçeğinde faaliyet gösterebilen diğer katılımcılardan yapısal olarak ayrışmaktadır.

Toplayıcı Portföyü Sınırlamaları

Toplayıcı, portföyünde yer alan şebeke kullanıcıları adına teminat ve dengesizlik de dahil olmak üzere, piyasa işlemlerine ilişkin ilgili mevzuat kapsamındaki tüm yükümlülüklerin yerine getirilmesinden sorumludur.

Bu portföy, elektrik piyasasında toplayıcının yönetiminde bulunan ve anlaşmalı olduğu şebeke kullanıcılarının üretim, tüketim ve depolama tesislerini bir araya getiren bir havuz niteliğindedir. Bir toplayıcının yönetiminde bulunan elektrik üretim tesislerinin toplam kurulu gücü 2000 MW sınırını geçemez.

Tüketim Tesisleri Bakımından Düzenlemeler

Toplayıcı, dağıtım veya iletim şebekesine bağlı tüketim tesislerini kendi portföyü altında toplayabilir. Bu kapsamda, tüketim tesisleri için herhangi bir tüketim veya bağlantı gücü sınırı uygulanmamaktadır.

Toplayıcı, portföyünde yer alan serbest tüketiciler için elektrik enerjisi ve/veya kapasitesi ticareti yapabilir. Talep tarafı katılımı kapsamında portföyüne dahil ettiği tüketim tesislerinin enerji tedarikini gerçekleştirmekle yükümlüdür. Toplayıcı, bu tedarik faaliyetini yürütmek istememesi hâlinde, durumu piyasa işletmecisine bildirmekle yükümlüdür. Bu durumda, portföyünde yer alan tüm tüketim tesislerinin, mevcut tedarikçileriyle yapmış oldukları tedarik sözleşmeleri geçerliliğini sürdürür.

Toplayıcılık faaliyeti yürütme yetkisine sahip tedarikçiler, elektrik tedarik etmek üzere anlaşmalı oldukları ve portföylerinde yer alan şebeke kullanıcılarıyla toplayıcılık hizmeti sözleşmesi yapamazlar.

Toplayıcının portföyünde yer alan tüketim tesisleri, toplayıcının talebi üzerine dengeleme birimi ve/veya yan hizmet birimi olarak kaydedilebilir. Ancak, enerji tedariki toplayıcı tarafından sağlanmayan tüketim tesisleri, dengeleme birimi olarak kaydedilemez ve dengeleme güç piyasasına katılım sağlayamaz.

 Üretim Tesisleri Bakımından Düzenlemeler

Toplayıcı, dağıtım veya iletim şebekesine bağlı elektriksel kurulu gücü 100 MW ve altında olan lisanslı ve işletmedeki elektrik üretim tesisleri ile Elektrik Piyasasında Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği kapsamındaki elektrik depolama ünitesi ve/veya tesislerini kendi portföyünde toplayabilir. Müstakil elektrik depolama tesisleri için işletmedeki toplam elektriksel kurulu güç limiti uygulanmaz.

Toplayıcı, dağıtım veya iletim şebekesine bağlı ve on yıllık alım garantisi süresini doldurmuş lisanssız elektrik üretim tesislerini, ihtiyaç fazlası enerjinin yönetilmesi amacıyla kendi portföyünde toplayabilir. Lisanssız elektrik üretim tesisleri için tesis bazında herhangi bir kurulu güç limiti uygulanmaz. Ancak, toplayıcı portföyünde yer alan lisanssız elektrik üretim tesislerinin işletmedeki toplam elektriksel kurulu gücü, belirlenen üst sınır olan 500 MW’ı aşamaz.

Toplayıcı portföyünde yer alan elektrik üretim tesisleri, mevzuatta yer alan şartları sağlamaları halinde dengeleme birimi ve/veya yan hizmet birimi olarak değerlendirilir.

Toplayıcılık Faaliyeti Kapsamında Sözleşmeler

Toplayıcılık faaliyeti yürüten tüzel kişiler, bu faaliyet kapsamında çeşitli sözleşmeleri düzenlemek ve yürütmekle yükümlüdür.

Toplayıcı, toptan satış piyasasında faaliyet gösterebilir ve bu çerçevede ikili anlaşmalar akdedebilir ancak portföy dengeleme amacını aşacak ölçüde toptan satış faaliyeti yürütemez.

Bu sözleşmeler özel hukuk hükümlerine tabi, ticari nitelikteki anlaşmalar olup, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’nun onayına tabi değildir.

Toplayıcı, organize toptan elektrik piyasası faaliyetlerine ise, piyasa işletmecisiyle akdettiği piyasa katılım anlaşması ve/veya şebeke işletmecisiyle imzaladığı yan hizmet anlaşması aracılığıyla katılım sağlar.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır.

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

ELEKTRİK PİYASALARINDA TOPLAYICILIK FAALİYETİ yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Enerji, gelişen dünyada her geçen gün daha fazla önem kazanmakta olup sanayinin ve millî güvenliğin kalbinde yer almaktadır. Türkiye’de elektrik enerjisi tüketimi her yıl artış göstermekte olup, bu tüketimin 2030 yılında 455,3 TWh, 2035 yılında ise 510,5 TWh seviyesine ulaşması beklenmektedir. Teknolojik gelişmeler, enerji üretimini çeşitlendirip daha temiz ve sürdürülebilir hâle getirirken, serbestleşen piyasa yapısı tüketicilere daha geniş tercih imkânı sunmaktadır. Bu kapsamda, enerji piyasasında ikili anlaşmalar giderek önem kazanmaktadır.

İkili Anlaşmalar

Elektrik piyasasında sözleşmeler, serbest olmayan tüketiciler ile görevli tedarik şirketleri arasında düzenlenen perakende satış sözleşmeleri ve ikili anlaşmalar şeklinde karşımıza çıkmaktadır. İkili anlaşmalar, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 3/1-j maddesinde, “gerçek ve tüzel kişiler arasında özel hukuk hükümlerine tabi olarak, elektrik enerjisi ve/veya kapasitenin alınıp satılmasına dair yapılan ve Kurul onayına tabi olmayan ticari anlaşmalar” şeklinde tanımlanmıştır.

Elektrik piyasasında ikili anlaşmalar, tedarikçilerin birbirleriyle veya serbest tüketicilerle yaptıkları enerji alım-satım sözleşmeleridir. Bu noktada, serbest ve serbest olmayan tüketici ayrımı büyük önem taşımaktadır.

Tedarikçiler; elektrik enerjisi ve/veya kapasite sağlayan üretim şirketleri ile tedarik lisansına sahip şirketlerden oluşmaktadır. Serbest tüketici ise Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 4. maddesinin (jj) bendi uyarınca; Kurul tarafından her yıl belirlenen elektrik enerjisi miktarından daha fazla tüketimde bulunan, iletim sistemine doğrudan bağlı olan veya organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğini haiz bulunan gerçek ya da tüzel kişidir. Buna karşılık, aynı maddenin (kk) bendinde tanımlanan serbest olmayan tüketiciler, elektrik enerjisi ve/veya kapasite alımlarını yalnızca bulundukları bölgede görevli tedarik şirketinden yapabilen gerçek veya tüzel kişilerdir.

Bu ayrım, ikili anlaşmaların önemini ortaya koymaktadır. Çünkü yalnızca serbest tüketici statüsüne sahip kişiler, enerji ihtiyaçlarını piyasa koşullarına göre belirleyerek farklı tedarikçilerle doğrudan sözleşme yapma serbestisine sahiptir. Dolayısıyla, ikili anlaşmalar enerji piyasasında rekabeti güçlendirirken, tüketicilere maliyet avantajı ve fiyat istikrarı sağlama potansiyeli taşımaktadır.

İkili anlaşmalar, perakende satış sözleşmelerine kıyasla taraflara tüketilecek enerji miktarı, fiyatı ve sözleşme koşulları üzerinde serbestçe pazarlık yapma imkânı tanımasıyla, serbest tüketiciler açısından önemli ekonomik avantajlar sağlamaktadır. Bu yönüyle ikili anlaşmalar, piyasada esnekliği artırmakta ve rekabeti teşvik etmektedir. Artan enerji ihtiyacı ve gelişen sanayi yapısıyla birlikte, serbest tüketici sayısında da düzenli bir artış öngörülmektedir. Nitekim, 2024 yılında 950 kWh olarak uygulanan serbest tüketici limiti, 2025 yılı için 750 kWh olarak belirlenmiş ve böylece daha geniş bir tüketici kitlesinin piyasada serbestçe tedarikçi seçebilmesi mümkün hâle gelmiştir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi         2021/3800 E.  ,  2022/421 K.

‘’Somut olayda; davacı, 10000010 ve 202094084 nolu abonelikleri için Eylül 2006-Aralık 2010 dönemleri arasında, Kurul tarafından yıllık belirlenen tüketimden daha fazla tüketimde bulunduğunu, bu kapsamda serbest tüketici olduğunu belirterek fazla tahsil edilen PSH bedelinin istirdatı için eldeki davayı açmıştır.

O halde ilk derece mahkemesince; Danıştay 13. Dairesinin iptal kararının onanmasına ilişkin Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 24/05/2012 tarihli kararı uyarınca, sayaç okuma ve faturalandırma hizmetlerine ilişkin maliyetlerin abone grubuna ve tüketilen enerji miktarına göre değişiklik gösterecek maliyetler olmadığı ve bu nedenle abone başına sabit bir ücret uygulanması gerektiği, perakende satış hizmet tarifesinin Kwh üzerinden alınmasına ilişkin kuralın “serbest tüketiciler” yönünden hukuka aykırı olduğu göz önünde bulundurulmak suretiyle, 6446 sayılı Kanun ve Elektrik Piyasası Serbest Tüketici Yönetmeliği dikkate alınarak, davacının dava konusu dönemlerde, EPDK tarafından belirlenen yıllık tüketim miktarı itibariyle “serbest tüketici” olup olmadığı konusunda araştırma yapılıp, bu husustaki belgeler getirtilerek bilirkişi incelemesi yaptırılıp sonucu dairesinde (EPDK tarafından yıllık belirlenen tüketimden daha fazla tüketime sahip olması halinde serbest tüketici konumunda olduğu kabul edilerek) bir hüküm kurulması gerekirken, davacının Temmuz 2012 tarihinde serbest tüketici olduğu kabul edilerek eksik inceleme ve yanılgılı gerekçelerle davanın reddine karar verilmesi, doğru görülmemiş bozmayı gerektirmiştir.’’

İkili Anlaşmaların Genel Unsurları

İkili anlaşmalar, tedarikçinin tedarik edenin talep ettiği elektrik enerjisi ya da kapasitenin karşılanması ve bunun karşılığında tedarik edenin sözleşmede belirlenen bedeli vermesini kapsamaktadır. Bu bedel perakende satışlarda uygulanan tarifenin aksine tüketiciler tarafından serbestçe kararlaştırılabilir. Bu bakımdan serbest tüketici, tedarikçi ile anlaşamadığı takdirde son kaynak tedariki tarifesinden faydalanabilecek olup bu bakımdan ticari avantaja sahiptir.

İkili anlaşmalar, tedarikçinin, karşı tarafın talep ettiği elektrik enerjisi veya kapasiteyi temin etmesi ve bunun karşılığında tedarik edenin sözleşmede öngörülen bedeli ödemesini konu edinmektedir. Bu bedel, perakende satışlarda uygulanan tarifelerin aksine, taraflarca piyasa koşulları çerçevesinde serbestçe belirlenebilmektedir. Bu yönüyle serbest tüketiciler, tedarikçi ile mutabakata varamadıkları hâllerde son kaynak tedariki tarifesinden yararlanma olanağına sahip olup, bu durum kendilerine piyasa içinde ekonomik esneklik ve ticari avantaj sağlamaktadır.

İkili Anlaşmalarda Dengeleme Mekanizması ve Bildirim Yükümlülüğü

Elektrik enerjisinin işletimi, fiziksel nitelikleri gereği, üretim ve tüketim arasında eşzamanlı dengenin korunmasını zorunlu kılmaktadır. Piyasa işletiminin sürekliliği ve istikrarlı işleyişi, bu arz-talep dengesinin kesintisiz biçimde sağlanmasına bağlıdır. Bu nedenle, elektrik piyasasında gerçekleştirilen tüm işlemler, dengeleme mekanizmaları gözetilerek yürütülmektedir.

Dengeleme mekanizmasının ikili anlaşmalara yansıması, tedarik eden bakımından kullanılan sayaçların mevzuata uygun olarak çok zamanlı ölçüm yapabilen nitelikte olması ve yapılan ikili anlaşmaların ilgili kuruma süresinde bildirilmesi şeklinde ortaya çıkmaktadır.

Buna istinaden, Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 87. maddesi uyarınca, ikili anlaşmanın kayıtlı piyasa katılımcısı olan tüzel kişiler arasında tanzim edilmesi hâlinde bildirim yükümlülüğü taraflarca ortaklaşa olarak yerine getirilecektir. Buna karşılık, serbest tüketici ile tedarikçi arasında yapılan ikili anlaşmalarda bildirim yükümlülüğü tedarikçiye aittir.

İkili Anlaşmaların Düzenlenmesi

İkili anlaşmalar, sui generis nitelikte olmakla birlikte, satış sözleşmesine benzer özellikleri ve perakende elektrik satış sözleşmelerinin aksine, devletin piyasaya müdahale unsurlarının azalması sebebiyle taraflara daha geniş bir irade serbestliği tanımaları bakımından dikkat çekmektedir. Yıllık elektrik tüketimi 100 kWh’ın altında kalan serbest tüketiciler için ise ayrıca özel düzenlemeler öngörülmüş olup, bu hususa başka bir yazımızda ayrıntılı olarak değinilecektir. Bu kapsamda, ilgili sözleşmelerin hazırlanmasında mevzuata uyum, sözleşmede belirlenecek süre, teminat ve bedel hükümlerinin dikkatle oluşturulması büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle, hak kaybına uğramamak adına hukuki danışmanlık alınması, sürecin güvenli ve sağlıklı bir şekilde ilerlemesi açısından önem arz etmektedir.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır.

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

İKİLİ ANLAŞMALAR VE ELEKTRİK PİYASALARI yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Elektrik piyasalarına değinmeden önce elektrik enerjisinin hukuki niteliğini anlamak gerekir. Yüklü parçacıkların bir iletken üzerinden akmasıyla oluşan bir enerji biçimi olan Elektrik Enerjisi, nitelik olarak Türk Medeni Kanunun 762. Maddesinde taşınmaz mülkiyetinin kapsamına girmeyen doğal güçler olarak taşınır mal olarak sınıflandırılmaktadır.

Yargıtay HGK 2002/4-608 E. , 2002/643 K. , 25.09.2002 T.

“… Menkuller taşınırlar Medenî Kanunun 686. maddesinde; bir yerden diğer yere nakledilebilen eşya ile gayrimenkul mülkiyetine dahil olmayan ve temellüke salih bulunan tabîi kuvvetler olarak tanımlanmıştır. Bu bakımdan bir yerden diğer bir yere bağımsız olarak taşınabilen her türlü maddi eşya (örneğin otomobil, çanta, koltuk, sandalye, buğday, arpa vs.) satımı taşınır satımı niteliğinde olduğu gibi, taşınmaz mülkiyetine dâhil olmayan ve temellüke (mülk edinmeye) elverişli bulunan elektrik, su, havagazı, doğalgaz, elektrik gibi tabîi kuvvetlerin satımı da taşınır satımı niteliğindedir.Bu bakımdan taşınır (menkul) satımını taşınmaz (gayrimenkul) olmayan her şeyin satımıdır şeklinde tanımlamak daha isabetli olur.”

Elektrik Piyasaları Gelişimi

Modern yaşamın temel ihtiyaçlarından biri olan elektrik, güçlü bir ekonomi ve ulusal güvenlik açısından kritik öneme sahiptir. Bu nedenle enerji arzının güvenilir, sürdürülebilir, yeterli ve ekonomik şekilde sağlanması büyük önem taşımaktadır. Elektrik enerjisinin büyük ölçekli olarak depolanamaması ve üretildiği anda tüketilmesi zorunluluğu, elektrik piyasalarında arz ve talep dengesinin sürekli ve gerçek zamanlı olarak sağlanmasını gerekli kılmaktadır. Bu yapısal özellik nedeniyle, gelişen teknoloji ve artan elektrik enerjisi ihtiyacına da yanıt vermek üzere piyasa regülasyonlarının sağlanması için çeşitli piyasalar oluşturulmuştur.

Türkiye’de elektrik piyasası, uzun yıllar boyunca dikey bütünleşik bir yapı altında, Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) çatısı altında yürütülmüştür. 1994 yılında, bu bütünleşik yapıdan uzaklaşmaya yönelik ilk adım atılmış; dağıtım faaliyetleri için Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ), üretim, iletim ve ticaret faaliyetleri için ise Türkiye Elektrik Üretim ve İletim A.Ş. (TEAŞ) kurulmuştur. Bu ayrıştırma süreci, 5 Şubat 2001 tarihli 2001/2026 sayılı  Bakanlar Kurulu Kararı ile daha da derinleştirilmiş; TEAŞ, üç ayrı kamu tüzel kişiliğine bölünerek Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ), Türkiye Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) ve Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. (TETAŞ) olarak yeniden yapılandırılmıştır.

Elektriğin kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu biçimde tüketicilere sunulabilmesi amacıyla; rekabet ortamında, özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü ve şeffaf bir piyasa yapısının oluşturulmasını öngören 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ise 14/03/2023 tarihinde yürürlüğe konulmuştur.

Elektrik Piyasaları Faaliyetleri

Elektrik piyasasında yürütülebilecek faaliyetler, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 4. maddesi uyarınca lisansa tabi alanlarla sınırlandırılmıştır. Bu çerçevede, yalnızca Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından lisanslandırılan tüzel kişiler; üretim, iletim, dağıtım, toptan satış, perakende satış, piyasa işletimi, ithalat, ihracat ve toplayıcılık faaliyetlerini yürütebilmektedir. Piyasada yer alacak aktörlerin tabi olacağı usul ve esaslar ise ilgili ikincil mevzuatla ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Lisanssız elektrik üretimine ilişkin düzenlemeler bu çalışmanın kapsamı dışında tutulmuş olup, ayrı bir yazıda ele alınmaktadır.

Piyasa İşletim Faaliyeti

Elektrik Piyasası Kanunu’nun 11. maddesi uyarınca, piyasa işletim faaliyeti; organize toptan elektrik piyasalarının işletilmesi ile bu piyasalarda yürütülen işlemlerin mali uzlaştırılması ve ilgili diğer mali işlemlerin gerçekleştirilmesinden oluşmaktadır. Bu faaliyetin yerine getirilmesi amacıyla, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve özel hukuk hükümlerine tabi olmak üzere, “Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi” (EPİAŞ) unvanı altında bir anonim şirket kurulacağı düzenlenmiştir.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tabi özel hukuk tüzel kişisi statüsünde faaliyet gösteren EPİAŞ, 12 Mart 2015 tarihinde tescil edilerek resmen faaliyete geçmiştir.

EPİAŞ, piyasa işletim lisansında yer alan enerji piyasalarının, piyasa ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde etkin, şeffaf ve güvenilir biçimde planlanması, kurulması, geliştirilmesi ve işletilmesini; eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin güvenilir referans fiyatların oluşumunun sağlanmasını ve artan piyasa katılımcı sayısı, ürün çeşitliliği ile işlem hacmi doğrultusunda likiditenin en üst düzeye ulaştığı, piyasa birleşmeleri yoluyla ticarete imkân tanıyan bir piyasa işletmecisi olmayı amaçlamaktadır.

Toptan Elektrik Piyasaları

Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 4. maddesi uyarınca, toptan elektrik piyasası; elektrik enerjisi, kapasitesi ya da bunlara dayalı türev ürünlerin toptan alış ve satışının gerçekleştirildiği piyasaları ifade etmektedir. Mevzuat uyarınca, ikili anlaşmalar piyasası ve tezgah üstü piyasalar dışında kalan tüm yapılandırılmış ve merkezi şekilde işletilen piyasalar, organize toptan elektrik piyasaları kapsamında değerlendirilmektedir.

Avrupa Birliği, toptan enerji piyasalarını tanımlarken 1227/2011 sayılı Toptan Enerji Piyasasında Bütünlük ve Şeffaflığa İlişkin Yönetmelik (REMIT) kapsamında, “toptan enerji piyasası” terimini herhangi bir ayrıma gitmeksizin, Birlik sınırları içerisindeki tüm toptan enerji ürünlerinin işlem gördüğü piyasaları kapsayacak şekilde tanımlamıştır.

Organize Toptan Elektrik Piyasaları

EPİAŞ, Borsa İstanbul Anonim Şirketi ve Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) tarafından işletilen piyasalar dışında kalan organize toptan elektrik piyasalarının işletim faaliyetini yürütmektedir.  Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi Teşkilat Yapısı ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca, organize toptan elektrik piyasaları;

• Elektrik enerjisi, kapasitesi veya perakende alış satışının gerçekleştirildiği ve piyasa işletim lisansına sahip merkezi bir tüzel kişi tarafından organize edilip işletilen;

– Gün Öncesi Piyasası,

– Gün İçi Piyasası ve

– Fiziksel teslimat gerektiren ileri tarihli diğer elektrik piyasalarını,

• Sermaye piyasası aracı niteliğindeki standardize edilmiş elektrik sözleşmeleri ile dayanağı elektrik enerjisi ve/veya kapasitesi olan türev ürünlerin işlem gördüğü piyasaları,
• Borsa İstanbul Anonim Şirketi tarafından işletilen piyasaları
• TEİAŞ tarafından organize edilip işletilen dengeleme güç piyasası ve yan hizmetler piyasası gibi elektrik piyasaları olarak belirlenmiştir.

Elektrik piyasaları ve satış işlemleri bakımından ikili anlaşmalar ayrı bir yazıda ele alınacaktır.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır.

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

ELEKTRİK PİYASALARI HUKUKİ DEĞERLENDİRMESİ yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Kişisel veriler, bir bireyin kimliğini doğrudan veya dolaylı olarak belirlemeye yarayan her türlü bilgiyi ifade eder. İsim, T.C. kimlik numarası, telefon, adres gibi açık bilgiler yanında; IP adresi, plaka numarası, biyometrik veriler gibi dolaylı tanımlayıcılar da kişisel veri kapsamındadır. Kanun konu bakımından sınırlandırma yapmadığı gibi verinin doğru ya da yanlış olması da o verinin kişisel veri olmasını değiştirmez.

Kişisel veriler gerçek kişileri koruma altına almaktadır çünkü Kanun’un 1. maddesinde “kişisel verileri işlenen gerçek kişiler” ifadesi kullanılmıştır. Şirket, dernek ve vakıflar gibi tüzel kişiliklerin verileri 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında sayılmaz. Ancak tüzel kişilere ait bir verinin elde edilmesi, dolaylı olarak bir ya da birden fazla gerçek kişinin kimliğinin belirlenmesine yol açıyorsa, bu veriler de Kanun kapsamında korunabilir. Bu gibi durumlarda aslında koruma altına alınan, gerçek kişilere ilişkin kişisel verilerdir. Bununla beraber bir tüzel kişi bünyesinde bulunan gerçek kişilerin verileri de kişisel veri kapsamındadır.

Türkiye’de kişisel verilerin korunmasına ilişkin temel düzenleme, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK)’dur. Kanun, 7 Nisan 2016 tarihinde yürürlüğe girmiştir ve Avrupa Birliği’nin Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) ile büyük benzerlikler taşımaktadır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da 17.06.2015 T. 2014/56 E. 2015/1679 K. Sayılı ilamı ile; “kişisel verinin sayısal olarak sınırlandırılmasının mümkün olmadığına, bireyin kimliğini ortaya çıkartan, bir kişiyi belirli kılan ve karakterize eden kişinin kimlik, ekonomik ve dijital bilgileri, tabiiyeti, kanaatleri, ırk, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep veya diğer inançları, dernek, vakıf ve sendika üyeliği, sağlık bilgileri, fotoğrafları, parmak izi, sağlık verileri, telefon mesajları, telefon rehberi, sosyal paylaşım sitelerinde yazdığı veya paylaştığı yazı, fotoğraf, ses veya görüntü kayıtlarının kişisel veriler olarak kabul edilebileceğine” hükmetmiştir.

I. Özel Nitelikli Kişisel Veriler

KVKK, bazı verileri özel nitelikli olarak ayrı bir kategoriye alır. (KVKK m.6/1) Bu veriler arasında:

• Irk, etnik köken, siyasi düşünce, din, mezhep,
• Sağlık verileri, cinsel hayat,
• Biyometrik ve genetik veriler,
• Ceza mahkumiyeti, güvenlik tedbirleri ile ilgili bilgiler yer alır.

Bu tür verilerin işlenmesi, çok daha sıkı şartlara bağlıdır. Özel nitelikli kişisel veriler ilgili kişinin açık rızası ile ya da Kanun’da sayılan sınırlı hallerde işlenebilir. Özel nitelikli veriler kanunen sınırlı ve kıyas yolu ile genişletilemez. Bu nitelikteki veriler daha hassas veriler olduğu için özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesinde Kurul tarafından belirlenen önlemlerin de alınma şartı vardır. (KVKK m.6/4)

II. Kişisel Veri İşlemenin Şartları

KVKK’ya göre kişisel veriler, kural olarak, ilgili kişinin açık rızası olmaksızın işlenemez. Ancak aşağıdaki durumlarda açık rıza olmaksızın da veri işlenmesi mümkündür:

• Kanunlarda açıkça öngörülmesi (KVKK m.5/2-a),
• Fiili imkânsızlık nedeniyle rıza veremeyecek durumda olan kişinin verisinin korunması (KVKK m.5/2-b),
• Bir sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan ilgili olması (KVKK m.5/2-c),
• Veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirmesi (KVKK m.5/2-ç),
• İlgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş olması (KVKK m.5/2-d),
• Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için veri işlemenin zorunlu olması(KVKK m.5/2-e),
• Veri sorumlusunun meşru menfaati için veri işlenmesinin zorunlu olması ve temel haklara zarar vermemesi (KVKK m.5/2-f.)

III. Veri Sorumlusu ve Aydınlatma Yükümlülüğü (KVKK m.10)

Veri sorumlusu, kişisel verilerin işlenme amaç ve vasıtalarını belirleyen gerçek veya tüzel kişidir. Kanun, veri sorumlularına aydınlatma yükümlülüğü getirir.  Bu kapsamda ilgili kişiye şu konularda bilgi verilmelidir:

• Veri sorumlusunun kimliği,
• Verilerin hangi amaçla işleneceği,
• Kimlere ve hangi amaçla aktarılacağı,
• Kişisel veri toplama yöntemi ve hukuki sebebi,
• Hakları. Veri sorumlusu ve varsa temsilcisi ilgili kişiye aydınlatmada
  bulunurken Kanun’un 11. maddesinde sayılan haklara da sahip
  olduğunu belirtmelidir.

IV. İlgili Kişinin Hakları (KVKK m.11)

İlgili kişi, yani verisi işlenen birey, KVKK’nın 11. maddesi kapsamında veri sorumlusuna başvurarak:

• Kişisel verilerinin işlenip işlenmediğini öğrenme,
• İşlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme,
• Amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme,
• Aktarıldığı üçüncü kişileri bilme,
• Eksik ya da yanlış işlenmişse düzeltilmesini isteme,
• Silinmesini veya yok edilmesini isteme,
• Otomatik sistemlerle yapılan analizlere itiraz etme,
• Zarara uğraması hâlinde tazminat talep etme haklarına sahiptir.

V. Veri Sorumluları Sicili (VERBİS)

Kişisel verileri işleyen gerçek ve tüzel kişiler, veri işlemeye başlamadan önce Veri Sorumluları Siciline kaydolmak zorundadır. Ancak, işlenen kişisel verinin niteliği, sayısı, veri işlemenin kanundan kaynaklanması veya üçüncü kişilere aktarılma durumu gibi Kurulca belirlenecek objektif kriterler göz önüne alınmak suretiyle, Kurul tarafından, Veri Sorumluları Siciline kayıt zorunluluğuna istisna getirilebilir. (KVKK m.16/2)

KVKK, bazı veri sorumlularına VERBİS’e kayıt olma yükümlülüğü getirmektedir. Bu sistem, Kişisel Verileri Koruma Kurumu tarafından tutulmakta ve veri sorumlularının hangi tür verileri işlediklerini, hangi amaçla sakladıklarını, yabancı ülkelere aktarımını, veri güvenliğine ilişkin alınan tedbirleri şeffaf bir şekilde sunmaktadır.

VI. Suçlar

Kişisel verilere ilişkin suçlar Türk Ceza Kanununun Özel Hayata ve Hayatın Gizli Alanına Karşı Suçlar başlığı altında, 135 – 140. Maddeleri arasında düzenlenmiştir. (KVKK m.17/1)

-Kişisel verileri hukuka aykırı olarak kaydetme suçu,

-Kişisel verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme suçu,

-Verileri yok etmeme suçu hapis cezası ile yaptırıma tabi tutulmuştur.

VII. Kabahatler

Kanunun 18. Maddesinde, kanunda öngörülen yükümlülüklere aykırı davranılması halinde uygulanacak idari yaptırımlar düzenlenmiştir.

-Aydınlatma ve veri güvenliğini sağlama,

-Kurul kararlarını yerine getirme,

-Sicile kayıt ve bildirim ile imzalanan standart sözleşmeyi bildirim yükümlülüklerine aykırı davranılması kabahat olarak öngörülerek idari para cezası yaptırımına bağlanmıştır.

VIII. Sonuç

Kişisel verilerin korunması hukuku, sadece şirketlerin değil bireylerin de günlük yaşamında önem taşıyan bir alandır. Hem veri sorumlularının hukuka uygun hareket etmesi, hem de bireylerin kendi haklarının farkında olması bu sistemin etkin işlemesi açısından hayati önemdedir. Avukatlar olarak bizlerin de hem müvekkillerimizi bilgilendirmek hem de kendi faaliyetlerimizi bu yasal çerçevede yürütmek sorumlulu bulunmaktadır.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır.

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için:https://wa.me/905337608453

KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI HUKUKU: TEMEL BİLGİLERLE BİR BAKIŞ yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Bu makalede hukuki ve teknik boyutlar ele alınırken 6446 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği ve Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği çerçevesinde lisanssız üretim tesislerinin bağlantı süreci detaylı bir şekilde ele alınacaktır..

 I. Sistem Bağlantı Görüşü Başvurusu ve Değerlendirme Süreci

Lisanssız elektrik üretim tesislerinin dağıtım sistemine bağlanabilmesi için, ilgili dağıtım bölgesindeki dağıtım şirketinden olumlu sistem bağlantı görüşü alınması zorunludur. Bu görüş, tesisin şebekeye teknik ve işletme açısından uygunluğunu gösteren temel idari işlemdir.

Dağıtım şirketlerine yapılacak başvurularda başvuru sahibinden, yürürlükteki mevzuat ve EPDK uygulamaları çerçevesinde aşağıdaki belgeler talep edilmektedir:

1. Başvuru İçin Gerekli Belgeler:

• Tapu kaydı ve kullanım hakkını gösterir belge,
• Onaylı elektrik projesi,
• Yapı ruhsatı veya yapı kullanma izin belgesi,
• Olağanüstü hal veya genel hayata etkililik kararı alınan bölgelerde ilgili idarece verilen izinler,
• Ruhsat gerektirmeyen kullanım yerleri için ilgili mercilerden alınacak izin belgesi,
• İlgili mevzuatın zorunlu kıldığı diğer teknik ve idari belgeler.

Başvuru sonrasında dağıtım şirketi, başvuruyu teknik uygunluk ve şebeke işletme güvenliği açısından değerlendirir. Bu değerlendirmede dikkate alınan teknik uygunluk unsurları şunlardır:

2. Teknik Değerlendirme Kriterleri:

• Bağlantı yapılacak noktanın kapasite ve teknik yeterliliği,
• Elektrik Şebeke Yönetmeliği ve ilgili mevzuat hükümlerine uygunuk,
• Gerilim düşümü sınırları,
• Harmonik etkiler ve şebeke kalitesi,
• Elektromanyetik uyumluluk,
• Fliker seviyesi,
• Şebekeye bağlantının sistemin kalite ve işletme güvenliğine etkisi,
• Güneş ve rüzgar enerjisine dayalı tesisler bakımından daha uygun alternatif bağlantı noktalarının bulunup bulunmadığı

Bu değerlendirmeler sonucunda dağıtım şirketi olumlu veya olumsuz sistem bağlantı görüşü verir. Bu görüşü yazılı olarak başvuru sahibine bildirir. Bağlantı görüşünün geçerlilik süresi mevzuat gereği en az 90 gün olarak belirlenmektedir.

Bağlantı görüşünün olumsuz olabileceği haller, mevzuatta sınırlı sayıda düzenlenmiştir. Buna göre dağıtım şirketleri yalnızca aşağıdaki gerekçelere dayanarak olumsuz görüş verebilir:

• Şebekenin bağlantı noktasında teknik yetersizlik bulunması,

• Tesis projesinin mevzuat ve teknik standartlara uygun olmaması,

• Talep edilen bağlantının kamu hizmeti yükümlülüklerini engellemesi,

• Gerilim düşümü, harmonik ve fliker gibi kalite parametrelerinin sınır değerlerin dışında kalması,

• Tesisin sistemin elektrik kalitesini ve işletme güvenliğini olumsuz etkilemesi,

• Güneş veya rüzgâr enerjisine dayalı tesisler bakımından daha uygun alternatif bağlantı noktalarının bulunması.

Bu nedenler dışında bağlantı görüşünün olumsuz verilmesi mümkün değildir. Ayrıca, verilen olumsuz görüşlerin somut ve teknik gerekçelere dayandırılması zorunludur.

Dağıtım şirketi tarafından verilen olumlu veya olumsuz bağlantı görüşü, başvuru üzerine Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından incelenebilmektedir. EPDK tarafından olumsuz görüşün yerinde bulunmaması halinde, dağıtım şirketi başvuru sahibi ile bağlantı sürecine ilişkin işlemleri tesis etmekle yükümlüdür.

II. Lisanssız Elektrik Üretiminde Sistem Bağlantı Hattı

Dağıtım şirketinden olumlu sistem bağlantı görüşü alınmasının ardından, üretim tesisinin şebekeye fiziksel olarak bağlanabilmesi için sistem bağlantı hattının tesis edilmesi gerekmektedir.

Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği’nin 10/B maddesi uyarınca, lisanssız üretim tesisleri bakımından sistem bağlantı hattına ilişkin esaslar şu şekildedir:

• Lisanssız üretim tesisleri için bağlantı hattı uzunluğu bakımından herhangi bir sınırlama bulunmamaktadır.

• Sistem bağlantı hattı, kullanıcı tarafından veya dağıtım şirketi tarafından tesis edilebilir.

• Bağlantı hattının dağıtım şirketi tarafından yapılması halinde, bağlantıya ilişkin tüm bedeller kullanıcı tarafından karşılanır.

• Bağlantı hattının güzergâhındaki taşınmaz temini, izinlerin alınması, kazı bedelleri ve diğer idari giderler kullanıcıya aittir.

• Kullanıcının bağlantı hattını kendisinin tesis etmesi durumunda, dağıtım şirketi ile tesis yapım sözleşmesi imzalanır.

• Bağlantı hattı, enerjilendirme tarihinden itibaren 5 yıl sonra herhangi bir bedel ödenmeksizin dağıtım şirketine devredilmiş sayılır.

• Hat katılım bedeli mekanizması yoluyla bu hatta üçüncü kişilerin bağlanması mümkündür.

• Hattın işletme ve bakımı, enerjilendirme ile birlikte dağıtım şirketine geçer.

Bu düzenlemeler kapsamında, sistem bağlantı hattı süreci yatırımcı bakımından hem mali hem de idari yükümlülükler doğurmakta olup, sürecin hukuki ve teknik açıdan doğru planlanması büyük önem taşımaktadır.

III. Lisanssız Elektik Üretiminde Bağlantı ve Sistem Kullanım Anlaşmaları    

Dağıtım şirketi tarafından bağlantı görüşü olumlu sonuçlanan tesisler bakımından, üretim tesisinin şebekeye bağlanabilmesi ve enerji verebilmesi için bağlantı anlaşması ve sistem kullanım anlaşması imzalanması zorunludur.

1. Bağlantı Anlaşması:

• Bağlantı anlaşmaları, EPDK tarafından onaylanmış tip sözleşmeler esas alınarak yapılır.

• Anlaşmada bağlantı gerilim seviyesi, tarafların teknik ve idari yükümlülükleri ile gerekli tesislere ilişkin hususlar düzenlenir.

• Ön lisans sahibi kişiler, lisans almadan önce bağlantı anlaşması yapma hakkına sahiptir.

• Dağıtım şirketi, bağlantı anlaşmasını mevzuat gereği en fazla 5 yıl süreyle yapar.

2. Sistem Kullanım Anlaşması:

• Sistem kullanım anlaşması, tesisin fiilen şebekeye elektrik verebilmesi için imzalanan zorunlu bir sözleşmedir.

• Bu anlaşma, tesisin geçici kabulünden önce yapılmalıdır.

• Anlaşmada sistem işletme kuralları ile bu kurallara aykırılık halinde uygulanacak yaptırımlar düzenlenir.

Her iki sözleşmenin de mevzuatta öngörülen usul ve sürelere uygun şekilde imzalanmaması halinde, bağlantı ve enerjilendirme süreci olumsuz sonuçlanabilmektedir. Bu nedenle lisanssız elektrik üretim süreçlerinde hukuki ve teknik uyumun birlikte sağlanması, yatırım sürecinin gecikmeden ilerlemesi ve idari risklerin önlenmesi açısından kritik öneme sahiptir.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır. 

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

ELEKTRİK PİYASASI BAĞLANTI VE SİSTEM KULLANIMI yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Elektrik piyasasının temel mevzuatını oluşturan 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, tüm piyasa faaliyetlerinde lisans alma zorunluluğunu öngörmektedir. Ancak, belirli şartları sağlayan gerçek ve tüzel kişilere, kendi elektrik ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla lisans almadan elektrik üretme hakkı tanınmıştır. Lisanssız elektrik üretimi, özellikle yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisleri bakımından teşvik edilmiştir. Lisanssız elektrik üretimi, enerji arz güvenliği ve sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda önemli bir hukuki statüye sahiptir. Bu makalede, lisanssız elektrik üretimi sürecine ilişkin başvuru şartları, gerekli belgeler, başvurunun nereye yapılacağı ve sonuçlanma süresi incelenecektir.

I. Lisanssız Elektrik Üretimi Nedir?

Lisanssız elektrik üretimi, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 14. maddesi kapsamında belirlenmiş ve Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmelik ile detaylandırılmış bir uygulamadır. Bu sistem kapsamında, gerçek veya tüzel kişiler, kendi tüketimlerini karşılamak amacıyla belirli kapasite sınırları dahilinde lisans almadan elektrik üretebilirler.

Mevzuata uygun şekilde kurulan tesislerde üretilen fazla enerji, ilgili mevzuatta belirlenen çerçevede sisteme aktarılabilir.  Üretilen fazla enerji, belirlenen piyasa fiyatları üzerinden değerlendirilir. Lisanssız elektrik üretimi, özellikle güneş ve rüzgar enerjisi gibi yenilenebilir kaynakların kullanımını artırarak, enerji sektöründe dışa bağımlılığı azaltmak ve sürdürülebilir enerji politikalarına katkı sağlamak amacıyla teşvik edilmektedir.

II. Başvuru İçin Gerekli Belgeler Nelerdir?

Lisanssız elektrik üretimi başvurusu yapacak gerçek veya tüzel kişilerin aşağıdaki belgeleri tamamlamaları gerekir:

• Başvuru Dilekçesi: İlgili şebeke işletmecisine hitaben yazılmış dilekçe.
• Kimlik Belgesi veya Şirket Belgeleri: Gerçek kişiler için kimlik fotokopisi, tüzel kişiler için ticaret sicil gazetesi, faaliyet belgesi ve imza sirküleri.
• Teknik Proje ve Bağlantı Şeması: Üretim tesisine ilişkin teknik bilgileri içeren dokümanlar.
• Mülkiyet veya Kullanım Hakkı Belgesi: Üretim tesisinin kurulacağı taşınmazın mülkiyetine veya kullanım hakkına ilişkin belge.
• Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Belgesi: Gerekli görülen projeler için ÇED raporu veya ÇED muafiyet yazısı.
• Şebeke Bağlantı Değerlendirme Raporu: Şebeke işletmecisi tarafından belirlenen bağlantı kriterlerine uygunluk raporu.

Eksik veya yanlış evrak içeren başvurular, tamamlanması için başvuru sahibine 10 iş günü süre verilerek geri çevrilir. Bu sürede eksikliklerin giderilmemesi halinde başvuru reddedilir.

Evraklar tam ise teknik değerlendirme aşamasına geçer. Bu aşamada bağlantı kapasitesini ve şebeke uygunluğunu inceler. Uygun bulunan projeler için bağlantı anlaşmasına çağrı mektubu düzenler.

Ayrıca 10.12.2025 tarihli düzenleme ile özellikle yüzer güneş enerji santrallerinde su yüzeylerinin kiralanmasına ve kullanım hakkı belgelerine ilişkin idari süreçler ayrı bir uyum başlığı hâline gelmiştir. Bu nedenle yatırımcıların enerji mevzuatı yanında su kullanımına ilişkin izin ve kira prosedürlerini de eş zamanlı yürütmesi gerekir.

Lisanssız elektrik üretim tesisleri, belirli yasal düzenlemeler çerçevesinde bireysel veya kurumsal yatırımcılar tarafından kurulabilen ve belirlenen kapasite sınırları içinde faaliyet gösterebilen enerji üretim sistemleridir. Bu süreç hidrolik ve hidrolik olmayan tesisler olarak ikiye ayrılmaktadır. Hidrolik olmayan tesislerde ise 25 kW altı ve üstü olmak üzere iki farklı prosedür uygulanmaktadır.

1. Hidrolik Kaynaklara Dayalı Lisanssız Elektrik Üretim Süreci

Hidrolik enerji kaynaklarına dayalı tesislerde yatırım süreci çok sayıda yasal ve teknik değerlendirme aşamasından oluşmaktadır.

A. Başvuru Aşaması

• Yatırım kararının alınmasının ardından başvuru, ilgili Şebeke İşletmecisine elektronik ortamda yapılır.
• Başvuru su kaynağı gerektiriyorsa, tesisin kurulacağı yerin İl Özel İdaresine veya Valiliğe (Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı) ayrıca başvuruda bulunulur.
• İl Özel İdaresi, su rejimi uygunluğu değerlendirmesi için başvuruyu DSİ Bölge Müdürlüğüne gönderir.
• DSİ Bölge Müdürlüğü, değerlendirme sonucunu İl Özel İdaresine bildirir.

B. Teknik ve Evrak Değerlendirmesi

• Başvuru, takip eden ayın 20. gününe kadar evrak ve teknik açıdan incelenir.
• Eksik veya hatalı evrak tespit edilirse, yatırımcıya 3 işgünü içinde bildirilir ve düzeltilmesi beklenir.
• Teknik açıdan olumlu bulunan projeler, bağlantı anlaşmasına çağrı mektubu aşamasına geçer.

C. Proje Onay ve İnşaat

• Hidrolik tesisler için su kullanım hakkı anlaşması, proje onayı ile birlikte Şebeke İşletmecisine sunulmalıdır.
• Proje Bakanlık veya yetkilendirilmiş kuruluşlar tarafından onaylanmalıdır.

D. Kabul ve Ticari Faaliyete Geçiş

• Bağlantı sözleşmesi imzalanan tesislerin kabul süreci başlar.
• Teknik denetimlerden geçen tesisler için sistem kullanım anlaşması 1 ay içinde yapılmalıdır.
• Kabul edilen tesis ticari faaliyete başlayarak şebekeye elektrik verir.

2. Hidrolik Olmayan Kaynaklara Dayalı Lisanssız Elektrik Üretim Süreci

A. 25 kW Altı Lisanssız Elektrik Üretim Tesisleri

• 25 kW altı tesisler genellikle bireysel yatırımcılar ve küçük işletmeler tarafından kurulur. Bu nedenle mevzuat, bu grupta daha sade bir başvuru süreci öngörür.
• Başvuru Şebeke İşletmecisine yapılır.
• Evraklar incelenerek eksiklik tespit edilirse düzeltilmesi için yatırımcıya bildirilir.
• Teknik değerlendirme yapılır ve bağlantı anlaşmasına çağrı mektubu hazırlanır.
• Tesisin kurulumu tamamlandıktan sonra teknik kontroller ve kabul işlemleri yapılır.
• Kabul sonrası sistem kullanım anlaşması imzalanır ve tesis şebekeye enerji vermeye başlar.
• Ayrıca Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, 25 kW’a kadar olan tesisler için uygulama usul ve esaslarını duyurur.

B. 25 kW Üstü Lisanssız Elektrik Üretim Tesisleri

• 25 kW üstü tesisler daha yüksek kurulu güce sahip olduğundan daha ayrıntılı teknik incelemeye tabi tutulur.
• Başvuru TEİAŞ veya ilgili Şebeke İşletmecisine yapılır.
• Teknik değerlendirme yapılır ve uygun projeler için EİGM tarafından 30 gün içinde rapor hazırlanır.
• Teknik değerlendirmesi olumlu olan projeler bağlantı anlaşmasına çağrı mektubu alır.
• Rüzgar enerjisi projeleri için ek olarak TÜBİTAK teknik etkileşim izni gereklidir.
• Proje onayı alındıktan sonra tesis kurulumu tamamlanarak kabul sürecine girilir.
• Bağlantı sözleşmesi ve sistem kullanım anlaşması imzalanarak tesis şebekeye elektrik vermeye başlar.
• Ancak 12.05.2019 sonrası başvurularda üretim tüketimle sınırlıdır; bu nedenle yatırımcı kapasite planlamasını dikkatle yapmalıdır.

Lisanssız elektrik üretimi, enerji piyasasında esneklik sağlayan ve yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımını teşvik eden  bir hukuki düzenlemedir. Ancak, başvuru sürecinin teknik ve hukuki kriterlere uygun şekilde yürütülmesi gerekir. Başvuruların eksiksiz ve hatasız yapılması, sürecin hızlanmasını sağlarken, eksik veya hatalı başvurular ise sürecin uzamasına ve başvurunun reddedilmesine yol açabilmektedir. Bu nedenle, başvuru sahiplerinin ilgili mevzuatı dikkatle inceleyerek, sürece dair yükümlülüklerini yerine getirmeleri önem taşımaktadır.

III. İhtiyaç Fazlası Elektrik Üretimi

Lisanssız elektrik üretimi uygulamasında, üretim ve tüketim dengesine ilişkin önemli düzenlemeler yapılmıştır. Özellikle 12 Mayıs 2019 tarihinden sonra yapılan başvurular açısından “ihtiyaç fazlası üretim” konusu sınırlandırılmıştır.

1. Tüketim Fazlası Elektrik Üretimi

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından yayımlanan ve 2022 tarihli en güncel haliyle yürürlükte olan Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği‘nin 5. maddesi uyarınca:

• 12.05.2019 tarihinden önce bağlantı anlaşmasına çağrı mektubu almış üreticiler, ihtiyaç fazlası elektriği satma imkânına sahipti.
• Ancak 12.05.2019 sonrası başvurularda, ihtiyaç fazlası üretimin sisteme verilmesi hâlinde bu enerji bedelsiz olarak YEKDEM (Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması) kapsamında değerlendirilmektedir.
• Bu durum, üreticilerin tüketimden fazla üretim yapmaları hâlinde bu kısmı satamayacakları anlamına gelmektedir.
• Bununla birlikte 2025 sonunda yapılan değişiklikler depolamalı üretim, toplayıcılık ve portföy kurallarını düzenleyen mevzuat hükümlerindeki değişiklikler 01.01.2026’da yürürlüğe girdi. Bu nedenle mahsuplaşma ve uzlaştırma kurgusunu yeni çerçeveye göre planlamak gerekir.

Öte yandan Danıştay, lisanssız üretimin amacını tüketim ihtiyacını karşılamak olarak tanımlar. Nitekim Danıştay 13. Daire (2022/4116 E., 2023/5636 K.)  , idarenin takdir yetkisini kanun sınırları içinde kullanması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu nedenle ihtiyaç fazlası rejimini hem teknik hem hukuki açıdan birlikte değerlendirmek gerekir.

Lisanssız üretimde ihtiyaç fazlası rejimi düzenlenirken idarenin takdir alanı olsa bile kanunla tanınmış çekirdek hakkı yönetmelikle daraltan düzenlemeler yargısal denetimde kırılgan hâle gelebilmektedir.

2. Vergisel Yükümlülükler

İhtiyaç fazlası üretimin satışı mümkün olan durumlarda; örneğin eski başvurulara dayalı üretimler için, bu gelirler üzerinden birtakım vergisel yükümlülükler doğmaktadır:

• Katma Değer Vergisi (KDV): Elektrik satışı, KDV’ye tabidir. Bu oran genel itibarıyla %20 olup, görevli tedarik şirketi tarafından faturalama sürecine dahil edilir.
• Gelir Vergisi / Kurumlar Vergisi:
  • Gerçek kişiler için: Elde edilen gelir ticari kazanç sayılarak Gelir Vergisi beyanına tabidir.
  • Tüzel kişiler için: Satış gelirleri, Kurumlar Vergisi matrahına dahil edilir.

Bununla birlikte, yalnızca mahsuplaşma yapılan ve sistemden bir gelir elde edilmeyen durumlarda vergi doğmaz.

Yeni başvurucular için lisanssız üretimde fazla üretim satışı artık mümkün değildir. Fazla üretim, bedelsiz şekilde sisteme aktarılır. Ancak tüketim kadar üretimin mahsuplaştırılması mümkündür. Satış yapılabilen durumlarda ise hem KDV hem de gelir/kurumlar vergisi yükümlülükleri söz konusu olur. Uygulamanın hukuki ve mali boyutları dikkate alındığında, her bir proje özelinde detaylı değerlendirme yapılması önem arz etmektedir.

IV. 2025–2026 Mevzuat Değişiklikleri

2025 ve 2026 yıllarında elektrik piyasasında önemli değişiklikler yapılmıştır:

• Yüzer GES tanımı güncellenmiştir.

• Satış, devir ve kiralama işlemlerinde kurul onayı süresi netleştirilmiştir.

• Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği kapsamında toplayıcılık faaliyeti ve depolamalı üretim yeniden düzenlenmiştir.

• 01.01.2026 itibarıyla serbest tüketici limiti 500 kWh olarak belirlenmiştir.

• Biyokütle tesislerinde yardımcı kaynak tanımı mevzuata eklenmiştir.

• 01.03.2026 itibarıyla akıllı sayaç sistemlerine kademeli geçiş başlatılmıştır ve 2028’e kadar %100 uzaktan izlenebilir sayaç hedeflenmiştir.

Bu makale Hasan Irmak DENE’nin katkılarıyla hazırlanmıştır. 

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır.

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

LİSANSSIZ ELEKTRİK ÜRETİMİ yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

I -) ANONİM ŞİRKETLERDE BİLGİ ALMA VE İNCELEME HAKKI

A-) BİLGİ ALMA HAKKI

Anonim şirketlerde pay sahibinin genel olarak  şirket hakkında, şirketin genel ilerleyişi, mali  ve idari durumu gibi hususlar  hakkında bilgi alma ve inceleme hakkı bulunmaktadır. İlk olarak bilgi alma hakkına değinecek olursak; Bilgi alma hakkı  bizzat Türk Ticaret Kanunu’nun 437. Maddesinden doğmaktadır. Anılan maddeye göre Anonim şirketlerde pay sahipleri, şirket nezdindeki sermayelerinden ve pay oranlarından bağımsız olarak, şirkete yaptıkları yatırımla ilgili olarak doğru kararı verebilmeleri için şirketin ekonomik durumu ve faaliyetleri ile ilgili bilgi sahibi olma hakkına haizdir. Bilgi alma hakkı genel kuruldan önce bilgi alma, genel kurul sırasında bilgi alma ve genel kuruldan sonra bilgi alma şeklinde tasniflendirilebilir.  Pay sahipleri şirkete ait finansal tablolar, faaliyet raporları başta olmak üzere denetim raporlarını, kar dağıtım önerilerini genel kurul toplantısından en az 15  gün önceden inceleme hakkına sahiptir. Her pay sahibi, gideri şirkete ait olmak üzere gelir tablosuyla bilançonun bir suretini isteme hakkına sahiptir. 

Bilgi alma hakkı anonim şirketlerde hesap verebilir ve şeffaf bir işleyişin kurulmasına yardımcı olur. Bu doğrultuda bilgi alma hakkı TTK kapsamında anonim şirketin temel yapısına ilişkin bir hak olarak kabul edilir ve pay sahiplerinin bu hakkı etkin kullanımına hizmet edecek düzenlemelerle korunur. Ancak burada belirtmek isteriz ki bilgi alma hakkı sınırsız bir hak değildir. TTK m. 437/3’e göre, “Bilgi verilmesi, sadece, istenilen bilgi verildiği takdirde şirket sırlarının açıklanacağı veya korunması gereken diğer şirket menfaatlerinin tehlikeye girebileceği gerekçesi ile reddedilebilir”. Öğretiye göre genel olarak anonim şirketin rekabet gücünü azaltacak ve açıklanması ya da kullanılması halinde şirkete zarar verecek bilgiler sır olarak kabul edilebilir. Yani böyle bir durumda şirket bilgi vermekten kaçınabilir.

B-) İNCELEME HAKKI

Yine pay sahibine tanınan bir diğer hak ise inceleme hakkıdır. Pay sahibi şirket defterlerini ve yazışmalarını inceleme hakkına sahiptir. TTK m. 437/4’e göre, “Şirketin ticari defterleriyle yazışmalarının, pay sahibinin sorusunu ilgilendiren kısımlarının incelenebilmesi için, genel kurulun açık izni veya yönetim kurulunun bu hususta kararı gerekir. İzin alındığı takdirde inceleme bir uzman aracılığıyla da yapılabilir”. İnceleme hakkı, pay sahibinin açık talebi üzerine, kendisini veya vekili tarafından bizzat yapılacak inceleme sonucu bilgi sahibi olmasını sağlamaya yönelik, paya bağlı ve kanundan doğan bilgi alma hakkını tamamlayan ve destekleyen nitelikte bir haktır. İnceleme hakkı, genel kurulda kullanılan bilgi alma hakkına bağlı olmayıp, her pay sahibine tanınan bağımsız, bireysel bir haktır. Pay sahibi inceleme hakkı kapsamında, kanun gereği pay sahiplerinin incelemesine hazır tutulan bilanço ve kar-zarar hesabı yanında, işletme defterini, envanter defterini, şirketin tutmakla yükümlü olduğu tüm defterleri, tutulması ihtiyari olan defterleri, dayanak belgeleri, yazışmaları, maaş bordrolarını, makbuzları, elektronik veri saklama ortamları ve cihazlarını, şirketin yönetimi ve genel durumu hakkında fikir sahibi olmaya yarayacak tüm belgeleri talep edebilir

Bilgi alma ve inceleme hakkı pay sahibi açısından önemli bir haktır. Bu hak bizzat kanun tarafından korunmuş ve haksız bilgi alma taleplerinin reddi halinde bilgi alma ve inceleme davası açılabileceğini düzenlemiştir. TTK  madde 437/5 gereği bilgi alma veya inceleme istemleri cevapsız bırakılan, haksız olarak reddedilen, ertelenen ve bu fıkra anlamında bilgi alamayan pay sahibi, reddi izleyen on gün içinde, diğer hâllerde de makul bir süre sonra şirketin merkezinin bulunduğu asliye ticaret mahkemesine başvurabilir. Yine TTK madde 437/6 gereği bilgi alma ve inceleme hakkı, esas sözleşmeyle ve şirket organlarından birinin kararıyla kaldırılamaz ve sınırlandırılamaz. Ayrıca pay sahibinin TTK madde  438  gereği özel denetim isteme hakkı saklıdır.

II-) ANONİM ŞİRKETLERDE ÖZEL DENETİM HAKKI

A-) GENEL OLARAK ÖZEL DENETİM HAKKI

Anonim şirketlerde pay sahibi, bazı koşullar sağlandığında özel denetçi atanarak bir konunun açıklığa kavuşturulmasını talep edebilir. Esasen özel denetim hakkı Türk Ticaret Kanununun 437. Maddesinde düzenlenen bilgi alma ve inceleme hakkının bir uzantısı mahiyetindedir. Nitekim kanunda da art arda ele alınmıştır. Özel denetim, Türk Ticaret Kanununun 438. ve 444. Maddeleri arasında düzenlenmiş olup pay sahibinin haklarını kullanabilmesi açısından gerekli olan belirli olayları aydınlatmak amacıyla, bir ya da daha fazla pay sahibinin istemi üzerine gerçekleştirilen ve periyodik olmayan denetim şeklinde tanımlanabilir.

Pay sahibinin özel denetim talebinde bulunabilmesi için bir takım şartların gerçekleşmesi gerekmektedir. Pay sahibinin özel denetim talebinde bulunabilmesinin ön şartı, daha öncesinde bilgi alma ve inceleme hakkını kullanmış olmasıdır. ( TTK m. 438/1) Bu husus özel denetim isteyebilmenin ön şartıdır. Bir de bazı maddi şartlar bulunmaktadır: Özel denetim talebinin maddi şartlarından ilki, pay sahipliğinin pay sahipliğinden doğan hakların özellikle de oy hakkının kullanılabilmesi bakımından gerekli olmasıdır. Yani, pay sahibi özel denetim faaliyeti sonucunda pay sahipliği haklarından birini kullanmayacaksa, özel denetim talebinde bulunamaz. Burada pay sahibinin kötü niyetli olarak hareket etmesinin önüne geçilmesi amaçlanmıştır. Özel denetimin maddi şartlarından bir diğeri ise, özel denetimin “belirli” konuları aydınlatma amacını taşımasıdır. Ayrıca özel denetim talebinin her pay sahibi tarafından genel kurul toplantısı sırasında talep edilmesi gerekmektedir. Genel kurul istemi onaylarsa, şirket veya her bir pay sahibi otuz gün içinde, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinden bir özel denetçi atanmasını isteyebilir. ( TTK m. 438/2)

B-) ÖZEL DENETÇİ TAYİNİ DAVASI

 Genel kurulun özel denetim istemini reddetmesi hâlinde ise, normal anonim şirketlerde sermayenin en az onda birini, halka açık anonim şirketlerde sermayenin yirmide birini oluşturan pay sahipleri veya paylarının itibarî değeri toplamı en az bir milyon Türk Lirası olan pay sahipleri üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atamasını isteyebilir. ( TTK m. 439) Ancak burada belirtmek gerekir ki denetim talebinin reddedilmesi başlı başına özel denetçi atanması talepli davanın kabul edilmesine sebebiyet vermeyecektir. Davacıların, kurucuların veya şirket organlarının, kanunu veya esas sözleşmeyi ihlal ederek, şirketi veya pay sahiplerini zarara uğrattıklarını, ikna edici bir şekilde ortaya koymaları hâlinde dava kabul edilmelidir. ( TTK m. 439/2) Mahkeme, istemi kabul etmesi halinde bir veya birden fazla denetçinin atanmasına karar verebilir.

C-) ÖZEL DENETÇİ TAYİNİ DAVASINDA GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME

TTK m. 439 gereği özel denetçi tayini davasında görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise şirketin merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir.

D-) ÖZEL DENETÇİNİN GÖREV KAPSAMI VE GÖREV ŞEKLİ

TTK m. 441 özel denetçinin görevini ne şekilde yapmasını düzenlemiştir. Anılan maddeye göre Özel denetim, amaca yararlı bir süre içinde ve şirket işleri gereksiz yere aksatılmaksızın yapılmalıdır. Yine aynı maddeye göre kurucular, organlar, vekiller, çalışanlar, kayyımlar ve tasfiye memurları önemli olgular konusunda özel denetçiye bilgi vermekle yükümlüdür. Uyuşmazlık oluşması halinde konu hakkında mahkeme karar verir ve mahkemenin verdiği karar kesindir. Özel denetçinin hazırlamış olduğu rapor mahkeme tarafından şirkete tebliğ edilir ve raporun şirket sırlarını ifşa edip etmediği hususunda şirketten beyanda bulunmasını istenir. Rapor, yönetim kurulunca ilk genel kurulda kurula sunulur. Her pay sahibi, genel kurul toplantısını izleyen bir yıllık süre içinde şirketten raporun ve yönetim kurulunun görüşünün bir suretinin verilmesini isteyebilir.

E-) ÖZEL DENETİM SÜRECİNİN GİDERLERİ

TTK m. 444  denetçi atama ve rapor sürecinin  giderlerini düzenlemiştir. Anılan maddeye göre Mahkeme, özel denetçi atanmasını kabul etmişse, şirketçe ödenmesi gereken avansı ve giderleri belirtir. Özel hâl ve şartların haklı göstermesi hâlinde giderler kısmen veya tamamen istem sahiplerine yükletilebilir. Eğer özel denetçi atama istemi direkt genel kurulda kabul edilmişse bu giderlere şirket katlanır.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır.

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

ANONİM ŞİRKETLERDE BİLGİ ALMA VE İNCELEME HAKKI İLE ÖZEL DENETİM HAKKI NEDİR ? yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

I-) İLGİLİ MEVZUAT

• 4857 sayılı İş Kanununun 7 nci ve 90 ıncı maddeleri,
• 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanunun 17-20 nci maddeleri,
• Özel İstihdam Büroları Yönetmeliği
• Özel İstihdam Büroları Genelgesi
• Türkiye İş Kurumu tarafından 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanunun 20 nci maddesine ve 4857 sayılı İş Kanununun 108 inci maddesine İstinaden Uygulanacak İdari Para Cezaları Hakkında TebliğSöz konusu düzenlemelere İŞKUR kurumsal web sitesinin anasayfasının kurumsal bilgi/mevzuat sekmesinden veya http://km.corpus.com.tr/?kid=288438 linkinden ulaşılabilir.

II-) ÖZEL İSTİHDAM BÜROSU BAŞVURU ŞARTLARI

Özel istihdam bürosu açmak için başvuru formu ile birlikte aşağıda sayılan belgeler İŞKUR il/hizmet müdürlüklerine ibraz edilir:

1) Yetkili kişilere ait T.C. kimlik numarası beyanı ve yabancı uyruklu kişiler için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı‘ndan alınan çalışma izin belgesinin örneği,

2) Yetkili kişilere ait en az lisans düzeyinde öğrenim belgesinin onaylı örneği, yurtdışı okullardan mezun olanlar için yeminli mütercimlerce Türkçe’ye tercüme edilmiş diploma örneği,

3) Yetkili kişilerin adına müflis veya konkordato ilan etmemiş olduğuna ilişkin ticaret mahkemeleri ile icra, iflas dairesinden/müdürlüğünden alınmış belge,

4) Yetkili kişilerin; 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkum olmamaları ve buna dair yazılı adli sicil beyanı,

5) Çalıştırılacak nitelikli personelin ilgili yönetmeliğin 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde sayılan koşulları taşıdığını gösterir belge veya onaylı örneği,

6) Özel istihdam bürolarının, münhasıran iş ve işçi bulmaya aracılık faaliyetinin yapılması için tahsis edilmiş, iş arayanla görüşme yapılabilecek şartlara uygun fiziki bir mekâna ve/veya internet sayfasına sahip olunduğuna ilişkin belge,

7) İş arayanlara, işe yerleştirmelere ve açık işlere ilişkin kayıtların ve istatistikî bilgilerin elektronik ortamda derlenmesine, kayıt ve muhafazasına ve elektronik iletişime uygun teknik donanıma sahip olunduğuna dair beyan,

8) Tacir sıfatı kazanmış olanlar için kuruluş ve değişikliklere ilişkin ticaret sicili gazeteleri ile kayıtlı oldukları ticaret veya sanayi odalarından alınmış faaliyet belgesi, tacir sıfatı taşımayan diğer tüzel kişiler için ise kurmuş oldukları iktisadi işletmenin iş ve işçi bulmaya aracılık yapacağını içerir hükmün yer aldığı ticaret sicil veya esnaf sicil kaydı ya da tüzük,

9) Vergi numarası.

Başvuruların kabul edilebilmesi için;

• Kurum alacağının bulunmaması,
• Kurumca belirlenen masraf karşılığının ödenmiş olması,
• Başvuru tarihinde brüt asgari ücret tutarının yirmi katına denk gelen miktarda teminat verilmesi,
gerekir.

Kurumca yapılan değerlendirme sonucunda belgelerinde eksiklik bulunmayanlardan; kat’i ve süresiz banka teminat mektubu ya da nakit teminat ile masraf karşılığı alındıktan sonra izin verilme işlemi tamamlanır.

Özel istihdam bürosu izni almak isteyenler, İŞKUR il/hizmet müdürlüklerine başvurarak Özel İstihdam Büroları Genelgesi’nin 2.4 üncü maddesinde ayrıntılı bir şekilde ifade edilen gerekli bilgi ve belgeleri ibraz edeceklerdir.

İl/Hizmet müdürlüklerince belgeler üzerinde ve işyerinde yapılan incelemelerde başvuru koşullarına uyanlar, il müdürlüklerince değerlendirilerek, uygun bulunanlara izin verilecektir.

Kurumca yapılan değerlendirmeler 30 gün içinde sonuçlandırılacaktır.

A-) Özel İstihdam Bürosu Temsilci Şartları

• Özel istihdam bürosu açmak isteyen tüzel kişiliğin kuruluş sözleşmesinin yer aldığı Ticaret Sicili Gazetesinde, kuruluş sözleşmesinde idareden sorumlu/şirket müdür olarak adı bildirilen kişi veya kişilerdir.
• Başvuru esnasında gereken bu kişi/kişilere ait, T.C. kimlik numarası/çalışma izin belgesi, lisans (4 yıllık) diploması örneği, özgeçmiş ve müflis veya konkordato ilan etmemiş olduğuna dair ticaret mahkemelerinden veya ticaret sicili memurluklarından alınan belgelerin ibraz edilmesi gerekir.
• Tüzel kişiliklerde, ticaret sicili gazetesinde, diğer tüzel kişiliklerde ise şirket sözleşmesi ya da yerine geçen sözleşmelerde adı geçen kişi veya kişilerin birden fazla olması halinde bu kişilerin her biri için ayrı ayrı bu şartları yerine getirmesi gerekir.
• Özel istihdam bürosu faaliyetlerinde imza yetkisini Ticaret Sicil Gazetesinde ismi belirlenmiş olan temsil ve ilzama yetkili kişi kullanır.
• Özel istihdam bürolarının, Kurumla yaptıkları yazışmalarda ve işe yerleştirme faaliyeti ile ilgili hazırladıkları her türlü belgede şirket kaşesinin bulunması zorunludur. Temsil ve ilzama yetkili kişi, şirket kaşesi altına atılan her türlü imzadan sorumludur.

B-) Çalıştırılması Zorunlu Nitelikli Personel

Mesleki Yeterlilik Kurumu tarafından onaylanan iş ve meslek danışmanı mesleki yeterlilik belgesine sahip olan ya da en az önlisans düzeyinde; bilgi yönetimi, büro yönetimi ve yönetici asistanlığı, halkla ilişkiler ve tanıtım, insan kaynakları yönetimi, işletme yönetimi bölümleri veya lisans düzeyinde; siyasal bilgiler, iktisadi ve idari bilimler, iktisat, işletme veya yönetim bilimleri fakültelerinden mezun olmuş kişiyi ifade etmektedir.

III-) ÖNEMLİ NOTLAR

• Geçici İş İlişikisi Yetkisi için ayrıca başvurulmalıdır
• Özel istihdam bürosu başvuruları Türkiye İş Kurumu il müdürlüklerine/hizmet merkezlerine yapılacaktır.
• Özel istihdam bürosu izni teminatı 2024 yılı için 400.050.-TL’dir.
• Geçici iş ilişkisi yetkisi teminatı 2024 yılı için 4.000.500-TL’dir.
• Başvuru masrafı 2024 yılı için 24.272,90-TL’dir. Süresi içerisinde izin yenileme masraf karşılığı ise 14.384,99- TL olarak belirlenmiştir.
• Verilen izinler üç yıl geçerlidir.
• Bürolar Genelgenin 6.2 nci maddesi gereğince işgücü piyasasının izlenmesi için gerekli olan istatistiki bilgileri Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarının 20’sine kadar üçer aylık dönemler itibarıyla göndermekle ve beş yıl süreyle saklanması gereken belgeleri muhafaza etmekle yükümlüdür.
• Yurtdışı iş sözleşmeleri İŞKUR’a onaylatılmalıdır.
• Elektronik ortamda iş arayan ve işvereni eşleştiren büroların, yurtdışı işe yerleştirmede iş sözleşmesinin Kuruma onaylatılması gerektiğinden, bu şekilde eşleşenlerin olması durumunda bunun merkez ve şubelerinin elektronik ortamında görülmesi sağlanmalıdır.
• Elektronik ortamda çalışma yapan bürolara, elektronik ortamda yabancı uyruklu iş arayanlar da kayıt yaptırabileceklerinden, yabancı iş arayanların çalışma izinlerini almalarını takiben kayıt veya eşleştirme yaptırabilmeleri konusunda programlarında düzenleme yapmaları, bürolar tarafından işe yerleştirilen yabancı uyruklular olması halinde bu kişilerin bilgilerinin ilgili büro ve şubelerince elektronik ortamda görülebilmesine yönelik düzenleme yapmaları istenmektedir.
• Gazete, afiş vb. ilanlarında İŞKUR’dan izin belgesi alındığı ifadesi, izin tarihi ve belge numarası yer almalıdır.
• Şube açılması halinde tescil edilmesi gerekmektedir.
• Her yıl şubat ayı sonuna kadar Kuruma verilen teminatın brüt asgari ücretin 20 katı tutarına denk gelecek şekilde güncellenmesi gerekmektedir.
• İzinsiz faaliyetlere ilişkin 4904 sayılı Kanunun 20 nci maddesinde idari yaptırımlar düzenlenmektedir.
• 9/6/2004 tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanununda yazılı araçlarla “sarı sayfa ilanları” şeklinde gerçekleştirilecek duyurular için Kurumdan izin belgesi alınmasına gerek bulunmamaktadır.
  İş arama motoru veya seri ilan şeklinde olup; başvur butonu, üyelik sistemi ya da herhangi bir kayıt işlemi olmaksızın bireylerin açık işlerle ilgili iletişim bilgilerine serbestçe erişimine olanak veren internet sitelerinin Kurumdan izin belgesi almasına gerek bulunmamaktadır.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır.

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

ÖZEL İSTİHDAM BÜROSU ŞARTLARI yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

I-) ALMANYA ŞİRKET TÜRLERİ

Almanya’daki şirketlerin hukuki yapısını Alman Medeni Kanunu (BGB) ve Alman Ticaret Kanunu (HGB) belirlemekle birlikte, özel kanunlar da spesifik şirket türlerini düzenlemektedir. Genel olarak, Almanya’da şirket türleri üç ana kategoriye ayrılabilir.

• Şahıs şirketleri (Einzelunternehmen)
• Ortaklıklar (Personengesellschaften)
• Sermaye şirketleri (Kapitalgesellschaften)

A-) ŞAHIS ŞİRKETLERİ

Şahıs şirketlerinde bireysel katılım (personliche Beteiligung) ana unsurdur. Bunun sonucu olarak ortak sayısı genellikle sermaye şirketlerine göre daha azdır. Şahıs şirketlerinde sermaye sınırı konulmamıştır. Ortakların asgari sermaye taahhüt etmesi gerekmez. Şahıs şirketlerinde şirketin tüzel kişiliği de yoktur. Şahıs şirketlerinde kişisel sorumluluk esastır; ortakların şirketin hak ve borçlarından kişisel olarak sorumluluğu söz konusudur.  Yönetim ve temsil yetkisi ortakların kendilerindedir.

B-) SERMAYE ŞİRKETLERİ

Sermaye şirketleri Anonim Şirket (AG) ve Limited Şirket (GmbH)’tir. Bu şirket türleri ilgili  kanunlarda tanımlanmıştır. Sermaye şirketlerinde sermaye ortaklığı (Kapitalbeteiligung) esastır. Dolayısıyla ortak sayısı şahıs şirketlerine göre daha yüksektir.

Sermaye şirketlerinin kendi tüzel kişilikleri vardır. Şirket tescil ile hak ehliyetini kazanır ve organlarını seçtikten sonra fiil ehliyetine de sahip olur. Şirket adına davranan organlarıdır ve bu organlar yalnızca ortaklar olmak zorunda değildir, 3. kişiler de şirket adına işlem yapabilir.

Sermaye şirketlerinde sorumluluk sınırlandırılarak ortakların kişisel sorumluluğuna gidilmesi önlenmiştir. Ortaklar şirkete koydukları ya da koymayı taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlı olmak üzere ikincil olarak sorumludurlar. Ortaklar kişisel malvarlığının tümüyle değil koymayı taahhüt ettikleri kısmıyla sorumlu olacaklardır.

Biz Almanya’da en çok tercih edilen limited şirketlere odaklanacağız. Anonim şirketler incelemesi bu yazının konusu dışındadır.

1-) Limitet Şirket (Gesellschaft mit beschränkter Haftung – GmbH)

Almanya’da GmbH kurmak için gereken şeyler:

• Noter tasdikli ana sözleşme,
• İlgili ticaret siciline başvuru ve
• Asgari 25.000-Euro sermayedir.

Limitet şirketin sağlaması gereken diğer öğeler:

• Dış temsilden sorumlu genel müdür,
• Hissedarların bir araya geldiği karar alma organı olan genel kurul ve
• Eğer şirkette 500’den fazla çalışan varsa bir de denetleme kurulu zorunluluğu.

a. GmbH Kuruluşu İçin Yapılması Gerekenler Şunlardır:

• Şirketin işletme konusunun belirlenmesi
• Ticaret ve Sanayi Odaları’ndan işletme konusunun onaylanması
• Şirket ana sözleşmesinin hazırlanması
• Şirket banka hesabının açılması
• Şirket ana sözleşmesinin noter tarafından tasdiklenmesi
• Esas sermayenin ödenmesi
• Ticaret siciline noter aracılığıyla başvuru yapılması
• Ticaret sicilinin inceleme prosedürünün tamamlanması
• GmbH’nın ticari siciline kaydedilmesi ve tescil beyanının yapılması
• İşletme tescilinin tamamlanması

GmbH, ticari sicil kaydı ile tüzel kişiliğe sahip olur. Ticari sicile kaydedilmeden önce, bir “Vorgründungsgesellschaft” (kuruluş öncesi şirket) olarak adlandırılan ve bir GmbH’nin kurulması amacıyla kurulan bir BGB şirketi (Alman Medeni Kanunu‘na göre düzenlenen şirket) bulunması gerekmektedir.

b. GmBH Ortaklarının Sorumlulukları

GmbH bir veya daha fazla müdür tarafindan temsil edilir. Ortaklar tarafından süresiz olarak veya belli bir süre için kuruluş esnasında şirket sözleşmesi ile ya da sonradan atanabilirler. Sadece gerçek kişiler müdür olabilirler. Müdürler, içtihatla geliştirilen özel ve due diligence şartlarına tabidirler.

GmbH sadece kendi borçlarından sorumludur. Ortaklar kişisel malları ile sorumluluktan muaftır. İstisnai olarak ortakların kişisel yükümlülükleri olabilir.

GmbH Kanunu’nun reformundan sonra örnek bir şirket sözleşmesi ortaya çıkmıştır ve bu sözleşmeyi kuruluşu kolaylaştırmak adına kullanma olanağı vardır (“Musterprotokoll” olarak adlandırılır).

En fazla üç ortak ve sadece bir müdür olması durumunda şirketler Musterprotokoll ile kurulmaktadır. Musterprokoll ile kurulan şirketlere sadece nakdi sermaye getirilebilir ve GmbH mevzuatından değişik maddeler alınamaz.

Şirket şözleşmesinin özelleştirilmesi durumunda kurulacak olan şirket, ortakların isteklerine ve amaçlarına daha uyumlu olacaktır.

c. GmbH İçin Vergiler:

• GmbH’nin elde ettiği kâr %15 oranında tek tip kurumlar vergisine (Körperschaftssteuer/Corporation Tax) tabidir.
• GmbH, herhangi bir gerçek kişi gibi, dayanışma ek ücretinden (Solidaritätszuschlag / Solidarity Surcharge) de sorumludur. Oran kurumlar vergisinin %5,5’i kadardır ancak güncel oranları teyit etmek gerekir.
• GmbH ticaret vergisine (Gewerbesteuer/Trade Tax) de tabidir. Bu verginin matrahı kâra bağlı olan, ancak belirli ilave ve indirimler esas alınarak düzeltilen ticari kazançlardır. Ticaret vergisi oranı, Kommunales Hebesatzrecht (Belediye Değerlendirme Hakkı Oranı/Municipal Rate of Assessment Right) nedeniyle belediyeden belediyeye farklılık göstermektedir. Ortalama olarak, yaklaşık %12-13’tür.

Yukarıda belirtilen vergiler, bir GmbH gelirinin yaklaşık %30’unu oluşturur.

Limited şirket pay sahibine yapılan kâr dağıtım ödemesinin yarısı, gelir vergisinden müstesnadır.

d. Yabancıların Almanya’da Şirket Kurulumu Sonrası Yönetimi:

• Yerleşim izni olan yabancı bir müdür Almanya’da ikamet ederek, bir GmbH’yı herhangi bir zorlukla karşılaşmadan yönetebilir.
• Aynı şey AB vatandaşları (Avrupa Birliği üye ülke vatandaşları) için de geçerlidir.
• AB üyesi olmayan bir ülkenin vatandaşı olan  (Türkiye gibi) Almanya’daki şirket müdürlerinin ikamet iznine sahip olup olmamaları şartı uzun zamandır tartışılmaktadır. Bu müdürlerin ikamet zorunluluğuna ihtiyaç duyulmadığı konusunda baskın görüş var denilebilir.

Arada müdürlerin en azından bir takvim yılı içerisinde en az üç aylığına Almanya’ya gelme imkânına sahip olmaları gerektiği savunulsa da bu konu Almanya’da bulunan eyaletlere göre farklılık göstermektedir. Şirketin kurulacağı ilgili ticari sicil ile irtibata geçip konunun açıklığa kavuşturulması yerinde olacaktır.

2-) Geçici Limitet Şirket (Unternehmergesellschaft- UG)

Halk arasında genellikle Mini- GmbH veya 1 euroluk GmbH olarak anılan geçici limitet şirket kendi başına bir iş yapısı değil normal GmbH’nin bir çeşididir. Sorumluluk riskini sınırlamak isteyen ancak bir GmbH için gerekenden daha düşük bir sermaye ile başlamak isteyen girişimciler için özellikle uygun bir şirket türüdür. Teknik olarak 1 euro kadar küçük bir sermayeyle UG kurmak mümkündür. Kurulduktan sonra UG’nin yıllık net kârının en az %25’inin yedek olarak ayrılması gerekirken ayrılan sermaye 25.000-Euro’ya ulaşır ulaşmaz bu kâr ayırma zorunluluğu sona erer ve şirket normal bir GmbH’ye dönüştürülebilir.

C-) ORTAKLIK ŞİRKETLERİ

1-) Adi Ortaklık (Gesellschaft bürgerlichen Rechts – GbR)

GbR, en az iki kişinin ortaklaşa bir iş kurması için gerekli olan bir ortaklık türüdür. Ortakların sınırsız sorumluluğu bulunur, ancak kurulum için asgari sermaye şartı yoktur ve kuruluş işlemleri nispeten basittir. Ticari sicile kayıt ve yıllık hesaplarını açıklama zorunluluğu bulunmaz.

2-) Ortaklık Şirketi (Partnerschaftsgesellschaft – PartG)

İki veya daha fazla serbest çalışan beraber iş yapmak istiyorsa bir ortaklık şirketi kurabilirler. Bir OHG veya KG’nin aksine bu yalnızca doktorlar, yazarlar, muhasebeciler veya vergi danışmanları gibi serbest meslek üyeleri tarafından kurulabilmektedir. Yazılı ortaklık anlaşması ve ortaklık kaydı gereklilikleri vardır ancak asgari sermaye şartı yoktur. Ortaklar şirketin borçlarına karşılık kişisel mal varlıklarıyla ve sadece kişisel eylemleriyle sınırlı olarak sorumludur. Sadece işin yapılması sırasında hatayı yapan kişi ilgili eylemin sorumluluğuna sahiptir. Bu iş türü limitet şirket (GmbH) kurmakta zorlananlar ve aynı çatı altında iş yapmak isteyen farklı serbest meslek gruplarına ait ortakların iş birliği için iyi bir alternatiftir. Piyasada “meslektaş ortaklığı” olarak da anılmaktadır.

Sermaye ortaklıklarıyla kıyaslandığında meslektaş ortaklığının esnek ortaklık yapısı, şirket sözleşmesi değişikliğinin kolaylığı, ticari kazanç vergisi muafiyeti, sadece bir sefer servet vergisine tabi olması, basit vergi bildirimi fırsatı, ortakların kişisel sorumluluklarının olmaması, yöneticilerin basit kişisel sorumluluklarının olması, birikmiş kârlar için düşük vergi oranı ve belli miktara kadar kâr dağıtımı gibi pek çok avantajı mevcuttur. Bu sebeplerle değerlendirilmesi gereken şirket türlerinden birisidir.

D-) ÖNEMLİ NOTLAR

• Uygulamada limited şirket hakimdir. 2016 yılı itibarıyla Almanya’da 1.186.598 adet limited şirket, 15.453 adet anonim şirket ve 293 adet hisseli komandit şirket bulunmaktadır. 2008 yılından bu yana mevzuat, sermayesi normal asgari sermayenin altında kalan limited şirketlerin bir alt türü olan girişimci şirketlerine de imkan sağlamaktadır. Alman yasa koyucu, böylece İngiltere’de ‘1 (bir)’ sterlin ile kurulan ve artan sayıda yeni gelen İngiliz limited şirketlerine yerli bir alternatif oluşturmak istemiştir.

• Alman mevzuatına göre Almanya’da kurulan bir şirket 2 – 8 hafta arasında faaliyete geçmektedir. Kanunen en geç 8 hafta içerisinde kuruluş tamamlanmaktadır.

• Almanya’da şirket kurarak oturum izni alabilirsiniz. Şirketinizi kurduktan sonra, Almanya’nın serbest meslek sahibi girişimciler için sunduğu Gewerbe (Self-Empoloyement) Vizesine başvurabilirsiniz. Gewerbe Vizesi, Almanya’da bir iş kurmanıza veya işletmenize izin veren bir vize türüdür. Almanya’da yaşamak ve çalışmak isteyen serbest meslek sahiplerine verilen bir oturma iznidir. Bu vize ile Almanya’da üç yıla kadar geçici oturma izni alabilirsiniz. 3 yılın sonunda ise kalıcı oturum iznine başvurabilirsiniz.

• Almanya’da bir hukuki varlık olarak şirket kurma maliyeti yaklaşık 1.800-Euro civarındadır. Bu miktar şirketinizi resmi olarak kaydettirmek için gereklidir. Ancak “Almanya’da online şirket kurmak” veya “Almanya’da lojistik şirketi kurmak” gibi spesifik iş alanları için bu maliyetlerde değişiklikler olabilir.
  
  i. Sanal Ofis Maliyetleri: Sanal bir ofis paketi, aylık olarak yaklaşık 200-Euro’ya mal olmaktadır. Bu, fiziksel bir ofise ihtiyaç duymayan şirketler için önemli bir seçenektir.
  
  ii. Muhasebe Ücretleri: Alman şirketleri için muhasebe ücretleri, aylık 100-Euro’dan başlamaktadır. Bu, işletmenizin finansal işlemlerini düzenli ve uygun bir şekilde yürütmek için gereklidir.
  
  iii. Kayıt Ücreti: Almanya’da bir GmbH kaydı için genel maliyet yaklaşık 400-Euro’dur. Ek olarak noter ücretleri de uygulanabilir.

• Almanya’da firma kurmak isteyenler için bu bilgilerin bilinmesi büyük önem taşır.

II-) TEŞVİKLER

Almanya’da teşvik programları farklı fon araçları ve amaçlar doğrultusunda gerçekleştirilmektedir. Söz konusu teşvik programları sağlanacak istihdam, söz konusu yatırımın kalkınmaya sağlayacağı katkı gibi şartlara bağlı olarak sağlanmaktadır. Almanya öncelikle yatırımın ülkeye sağlayabileceği katkıdan emin olmak istemektedir. Söz konusu teşvikleri hibeler, krediler ve garantiler şeklinde üç grupta incelemek mümkündür.

A-) YATIRIM HİBELERİ

1-) GRW Hibesi (Gemeinschasaufgabe – Verbesserung der regionalen Wirtschasstruktur)

Bu teşvik programına ilişkin şartlar Federal Enerji ve Ticaret Bakanlığı tarafından, Avrupa Birliği standartları da göz önünde bulundurularak belirlenmiştir. Buna göre, en yüksek teşvik Almanya’nın doğu bölgeleri için sağlanmaktadır. Şirket kuruluşu için ortaya çıkan yeni binalar, ekipmanlar, ürem makineleri ve personel maliyetlerinin bir kısmı bu hibe kapsamında karşılanabilir. Her eyaletin hibe için sağladığı imkanlar ve talep ettiği şartlar farklılık arz edebilmektedir.

2-) Ar-Ge Hibeleri (Forschung und Entwicklung)

Bu hibenin amacı öncelikle Ar-Ge projelerinin, bu projelerde yer alan çalışanların giderlerinin ödenmesi vasıtasıyla desteklenmesi ve bu projeler aracılığıyla da Alman Ekonomisi’ne fayda sağlamaktır. Bu hibe için yılda yaklaşık 70 milyar Euro bütçe ayrılmaktadır. Bununla birlikte, proje ekipmanları için yapılan giderler de, bu giderlerin projeyle tam olarak bağdaştırılabilmesi halinde karşılanabilmektedir. Almanya’daki ArGe projeleri Federal Hükümet tarafından teşvikler vasıtasıyla finanse edilmektedir. Teşvik oranı projenin özelliklerine göre farklılık göstermektedir.

3-) Personel İstihdam Hibeleri

Alman İstihdam Ajansı ile eyaletlerin özellikle kuruluş aşamasındaki önemli gider kalemlerinden birini oluşturan personel istihdamı giderlerine ilişkin teşvik programları bulunmaktadır. Bu teşvikler, işe alım desteği, istihdam öncesi eğimler, maaş destekleri ve istihdam sırasında eğimler şeklinde örneklendirilebilir.

B-) KAMU KREDİLERİ

Krediler, uzun vadeli geri ödeme programları, geri ödemesiz dönem imkanları sağlaması ve nispeten düşük faizler sunması nedeniyle yarımcılar için önemli bir teşvik niteliği taşımaktadır. Bu kredilerle yatırım finansmanı sağlanabilmekte ve yatırımcı esnek geri ödemelerle işletmesini kurma ve büyütme aşamalarında büyük avantaja sahip olmaktadır. KfW-Bankgruppe (Kreditanstalt für Wiederauau), Avrupa Yarım Bankası (Die Europäische Invesonsbank) kredi veren kurumlara örnek olarak gösterilebilir.

C-) KAMU GARANTİLERİ

Kamu garantileri özellikle düşük kredi notu bulunan ve bankalardan kredi almakta zorlanan yatırımcılar için büyük önem arz etmektedir. Nitekim kamu garantisi sayesinde hem bankalar sağladıkları krediler için teminat elde etmekte hem de yatırımcılar ihtiyaç duydukları kredileri kolayca kullanma imkanına sahip olmaktadır. Söz konusu garantinin kapsamı ve şartları bölgeden bölgeye farklılık göstermektedir.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır. 

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

ALMANYA ŞİRKET TÜRLERİ ve TEŞVİK ÖRNEKLERİ yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) ticari işletmelerin ve şirketlerin ticaret sicil kayıtlarının elektronik ortamda tutulması amacıyla Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile TOBB tarafından oluşturulan bir sistemdir. Bu sisteme göre her ticari işletmenin 16 haneden oluşan bir MERSİS numarası vardır. Bu numaralar belirli bir düzen çerçevesinde oluşturmuştur. Şirketin vasfına göre MERSİS numarasının yapısında birtakım farklılıklar olabilir. Örneğin Bir şahıs şirketinin MERSİS numarası TC kimlik numarası ile başlayıp 000, 017,019 şeklinde sonlandırırken limited ya da anonim şirketlerde ise MERSİS numarası 0 ile başlıyor ve şirketin vergi numarasıyla devam ediyor, 000, 15, 16, 17 gibi rakamlarla da sonlandırılıyor.

II-) MERSİS NUMARASI NASIL SORGULANIR ?

Bir şirketin ticari ünvanı, vergi numarası, ticaret sicil numarası gibi bilgilerinden en az birini biliyorsanız MERSİS numarasını öğrenmeniz mümkündür.Böyle bir durumda MERSİS numarasının sorgulanması için öncelikle Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’nın https://mersis.ticaret.gov.tr/ adresli internet sitesine giriş yapılması gerekmektedir. Bu sisteme kayıt yaptırarak sistemdeki kullanıcı adınız ve şifrenizle ya da e-devlet bilgilerinizle sisteme giriş yapabilirsiniz. Sisteme giriş yaptıktan sonra sayfanın üst kısmında yer alan “SORGULA” kısmından şirketin elinizde olan bilgilerinden bir tanesini girerek sorgulama yaptırabilir ve MERSİS numarasına ulaşabilirsiniz.

Çıkan sonuç ekranında sadece ilgili şirketin MERSİS numarasına değil aynı zamanda ticari temsilcileri, ticari temsilcilerinin temsil süresi gibi pek çok bilgiye ulaşmanız mümkündür.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır.

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

MERSİS NUMARASI NASIL SORGULANIR ? yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.