Tehir-i icra, uygulamada icranın durdurulması olarak da adlandırılan ve bir ilama karşı istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurulması hâlinde, bu kararın kesinleşmesine kadar icra edilmesinin geçici olarak durdurulmasını sağlayan hukuki bir enstrümandır.

Tehir-i icra yalnızca ilamlı icra takiplerinde söz konusu olabilir. İlamsız icra takiplerinde borca itiraz takibi kendiliğinden durdururken, ilamlı icrada itiraz icra işlemlerini durdurmaz. Bu nedenle ilamlı icra takibiyle karşı karşıya kalan borçlu, kanun yolu incelemesi devam ederken icra işlemlerinin durdurulmasını talep etme imkânına sahiptir.

Bu kurumun temel amacı, henüz kesinleşmemiş bir mahkeme kararının icra edilmesi nedeniyle borçlu açısından telafisi güç veya imkânsız zararların ortaya çıkmasını önlemektir.

II. Tehir-i İcra Neden Önemlidir?

Mahkeme kararları, kural olarak kesinleşmeden icra edilebilir nitelikte olabilir. Ancak bu kararlar, istinaf veya temyiz incelemesi sonucunda bozulabilir, kaldırılabilir veya değiştirilebilir.

Henüz kesinleşmemiş bir ilamın icraya konulması hâlinde:

• Borçlu, kararın sonradan bozulması durumunda dahi fiilen telafisi güç zararlarla karşılaşabilir.
• Yapılan icra işlemlerinin geri alınması, uygulamada ciddi güçlükler doğurabilir.
• Taraflar arasındaki menfaat dengesi, borçlu aleyhine orantısız şekilde bozulabilir.

Tehir-i icra kurumu, bu riskleri bertaraf etmeyi amaçlayan geçici bir hukuki koruma sağlar. Bu yönüyle tehir-i icra, hem borçlunun haklarını güvence altına alan hem de kanun yolu incelemesinin etkinliğini koruyan bir mekanizma olarak önem taşır.

Nafaka alacaklarına ilişkin icra takiplerinde tehir-i icra kararı verilmesi İcra ve İflas Kanunu (İİK) m.36 uyarınca mümkün değildir.

III. İcranın Durdurulması Hangi Aşamada Gündeme Gelir?

İcranın durdurulması, kural olarak şu hallerde gündeme gelir:

• Ortada ilam niteliğinde bir mahkeme kararının bulunması
• Bu karara karşı istinaf veya temyiz yoluna başvurulmuş olması
• Karar henüz kesinleşmemiş olmasına rağmen ilamlı icra takibinin başlatılmış olması

Borçlunun aleyhine icra işlemlerinin fiilen başlamış olması gerekir. Bu durumda borçlu, kanun yolu incelemesi sonuçlanıncaya kadar icra işlemlerinin geçici olarak durdurulması talebiyle icra hukuk mahkemesine başvurabilir.

IV. Tehir-i İcra Süreci Nasıl İşler?

Tehir-i icra sürecine genel olarak bakıldığında, aşağıdaki aşamalar çerçevesinde ilerlediği görülmektedir:

• Tehir-i icra süreci, ilamlı icra takibinin borçluya tebliğ edilmesiyle başlar. Bu aşamada borçlu, henüz kesinleşmemiş bir mahkeme kararının icra edilmesi riskiyle karşı karşıya kalır.
• Borçlunun icra işlemlerinin durdurulmasını talep edebilmesi için; yerel mahkeme kararının kendisine tebliğinden itibaren yasal süre içerisinde istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurması ve ayrıca yerel mahkemeden bu başvuruya ilişkin derkenar belgesini alması gerekmektedir. Derkenar, yerel mahkeme kararına istinaden kanun yoluna başvurulduğunu gösteren resmi belgedir.
• Derkenar belgesinin icra dosyasına sunulmasının ardından, icra müdürlüğünden mehil vesikası alınabilmesi amacıyla dosya/kapak hesabının oluşturulması talep edilir. Kapak hesabı sayesinde borçlu, güncel borç durumunu öğrenir. Dosya borcu yönünden 3 ay (90 gün) ileri tarihli dosya hesabı, faizi ve masrafları ile hesaplanır. Hesaplanan bu tutar borçlu tarafından icra dosyasına teminat olarak yatırılır ve teminatın yatırılmasını takiben icra müdürlüğü tarafından mehil vesikası düzenlenir.
• Mehil vesikası ile borçluya mahkemeden tehir-i icra kararı getirmesi için 60 veya 90 günlük, dosyanın niteliğine göre değişebilen bir süre tanınır. Mehil vesikasına dayanılarak icra hukuk mahkemesine değişik iş başvurusu yoluyla tehir-i icra talebinde bulunulur. Mahkeme, talebi uygun bulursa icra işlemlerini istinaf veya temyiz incelemesi sonuçlanıncaya kadar durdurur. Bu süre boyunca icra takip işlemleri askıya alınır; ancak borç ilişkisi sona ermez.

İcranın durdurulması kararının alınması uygulamada karmaşık görünebilir. Ancak sürecin sistemli ve usulüne uygun şekilde yürütülmesi hâlinde, tehir-i icra etkin bir hukuki koruma sağlar. Bu korumanın geçici olduğu ise unutulmamalıdır.

NOT: 7343 Sayılı Kanun Değişikliğinin Sürece Etkisi

30 Kasım 2021 tarihinde yürürlüğe giren değişiklik kanununun 5. maddesi ile tehir-i icra kararının verilmesi yetkisi, bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay’dan alınarak takibin yapıldığı yer icra hukuk mahkemelerine verilmiştir.

Bu düzenleme, tehir-i icra taleplerinin daha hızlı ve pratik şekilde değerlendirilmesini amaçlamaktadır.

V. Tehir-i İcranın Hukuki Niteliği

Tehir-i icra:

• Mahkeme kararını ortadan kaldırmaz
• Borcu sona erdirmez
• Kesin bir çözüm sağlamaz

Bu yönüyle tehir-i icra, taraflar arasındaki menfaat dengesini koruyarak nihai karar verilene kadar geçici bir koruma sağlar; ancak kesin hüküm etkisi doğurmaz.

VI. Sonuç

Tehir-i icra, icra hukukunda hem borçlu hem de alacaklı açısından büyük önem taşıyan bir kurumdur. Doğru zamanda ve usulüne uygun şekilde talep edilmediğinde, telafisi güç sonuçlar doğurabilir.

Bu nedenle her somut olayın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi ve sürecin usul bilgisi gerektirdiği unutulmamalıdır.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır. Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

İCRANIN DURDURULMASI (TEHİR-İ İCRA) NEDİR ? yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Menfi tespit davası, iddia edilen bir borç ilişkisine karşın kişinin borçlu olmadığını kanıtlaması için mahkeme huzurunda bu tespitin yapılması davasıdır.

Menfi tespit, bir hak ve hukuki ilişkinin mevcut olmadığının ortaya konulması için açılan bir dava türüdür. Bu dava türü Hukuk Muhakemeleri Kanunu 106. maddesi ve İcra İflas Kanununun 76. maddesinde düzenlenmiştir.

Borçlu icra takibi başlatılmadan veya başlatıldıktan sonra zamanaşımı süresine tabii olmaksızın bu dava yoluna başvurabilmektedir.

İcra takibi başlatılmadan önce alacaklı tarafından borçluya  karşı senede ve belgeye dayalı olarak  alacak talebinde bulunması halinde borçlunun, borçlu olmadığını tespit ettirmesi ve borçtan bu dava yolu ile kurtulması mümkündür.

Ancak bu dava yoluna başvurulabilmesi için borcun gerçek dışı olması, borcun ileri sürüldüğü belgelerin sahte olması, borcun ödenmiş olmasına karşın alacaklı tarafından kötü niyetli olarak alacak talepte bulunulması gibi olguların var olması aranır. Örneğin kişinin imza atmadığı bir belgeye ilişkin alacak talebinde bulunan alacaklıya karşı, borçlu tarafından icra takibi başlatılmadan önce menfi tespit davası açabilmektedir.

Borçlu, icra takibinden önce menfi tespit davası açması halinde alacaklının icra takibini durdurması için alacağın %15’i oranında teminat yatırarak açılacak olan icra takibin durdurulmasını sağlayabilir. İhtiyati tedbir talebi ve yatırılan teminat bedeli üzerine mahkemece açılacak olan takibin, menfi tespit davası sonuçlanana kadar durmasına karar verilebilmektedir.

Bir diğer menfi tespit davası yolu ise icra takibi başlatıldıktan sonra  açılması halidir. Borçluya tebliğ edilen icra takibine yönelik olarak menfi tespit davası açılması mümkündür. Borca itiraz edildiğinde takip durmuş olduğundan menfi tespit davası açılamamaktadır. Ödeme borcuna itiraz edilmemesi halinde hukuki yarar bulunması ve üzerine menfi tespit davası açılması mümkündür.

Menfi tespit davasının açılması ile icra takibi re’sen durdurulmaz ancak sayılı hallerde icra takibi durdurulabilir. Şöyle ki; icra takibine konu borç miktarının tamamının icra dosyasına depo edilmesi ve alacağın %15’i oranında teminat yatırılması halinde icra takibi durmaktadır. Dosya haciz ve satış aşamasında ise dosya borcu ve teminat yatırıldığı halde satış durdurulur ve hacizler kaldırılır. İhtiyati tedbir talebinin bulunmaması halinde açılan icra takibindeki işlemler devam etmekte olup satış ve haciz işlemleri de durdurulmamaktadır.

Bu dava açılmadan önce dikkat edilmesi gereken en önemli husus davayı açan tarafın davayı açmakta hukuki yararının bulunduğunu ispat edilmesidir. HMK 114/h maddesinde düzenlenen ve dava şartı olan hukuki yararın, davayı açan taraf adına bulunmaması üzerine mahkemece davanın usulden reddine karar verilmektedir.

II-) YETKİLİ VE GÖREVLİ MAHKEME

Menfi tespit davasında yetkili mahkeme, İcra İflas Kanunu madde 76 gereğince; takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesi olabileceği gibi, dava davalının yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir.

Görevli mahkeme ise Asliye Hukuk Mahkemesidir. Ancak alacağın niteliğine göre görevli mahkeme değişkenlik göstermektedir. Dava açılmadan önce bu hususa dikkat edilmesi gerekmektedir.

III-) AÇILAN DAVA SONUCUNDA

A-) DAVANIN KABULÜ

Kişi borçlu bulunmadığı bir parayı ödemekten kurtulmaktadır. Alacaklı haksız ve kötü niyetli olması halinde belirtilen borç miktarının %20’sinden az olmamak üzere tazminata hükmedilir. Ancak tazminata hükmedilmesi için alacaklının haksız ve kötü niyetli olma şartı aranmaktadır. Borçlu adına icra takibi başlatılmış ise icra takibi karar ile durur ve takibin iptaline karar verilir.

B-) DAVANIN REDDİ

Dava alacaklı lehine neticelenmiş olur ve ihtiyati tedbir kararı kaldırılır. Alacaklı tarafından icra takibi başlatılmış ise takip durdurulması kararı kaldırılır ve icra işlemleri kaldığı yerden devam eder. Buna dair hükmün kesinleşmesi halinde alacaklı ihtiyati tedbir dolayısıyla alacağını geç almış bulunmaktan doğan zararlarını gösterilen teminattan alır. Alacaklının uğradığı zarar aynı davada takdir olunarak karara bağlanır. Bu zarar icra takibine konu alacağın %20’sinden aşağı olmayacak şekilde karar verilir.

IV-) YÜKSEK MAHKEME KARARLARI

Gaziantep BAM, 11. HD.  3.12.2024. tarihli   2024/1336 E. 2024/1573 K. sayılı kararında;

……. Karar sayılı ilamı ile davaya konu edilen….. tarihli çek nedeniyle davacının menfi tespit davası açmasında hukuki yararının bulunmaması nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir. Karara karşı davacı istinaf kanun yolu başvurusunda bulunmuştur. Mahkemece davaya konu edilen kambiyo senedi vasfındaki çekin keşidecisinin ….. olduğu, hamiline yazılı olarak düzenlendiği, çekin arkasında …’ün cirosunun bulunduğu, davacıya ait herhangi bir cironun bulunmadığı, yine davaya konu edilen çekin dayanak yapılarak başlatılan……. Esas sayılı takip dosyasında takip alacaklısının …, takip borçlusunun….. olduğu, davacının müracaat borçlularından (keşideci, aval, ciranta) olmadığı, aleyhine başlatılan her hangi bir takibin bulunmadığı anlaşıldığından davacının dava açmakta hukuki yararının bulunmaması nedeniyle 6102 sayılı TTK’nın 818/1-k maddesinin yollamasıyla aynı kanunun 724.maddesi dikkate alınarak ilk derece mahkemesi tarafından verilen karar isabetli görülmüştür.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 07.04.2008 tarihli 2008/92 E. 2008/1756 K. sayılı kararında;

Somut olayda davalının, davacıya gönderdiği 07.08.2006 tarihli yazısında, müvekkili şirkete kasko sigortalı araca ineğin çarpması suretiyle hasarlanmasına sebebiyet verdiğini açıklayarak sigortalıya ödenen 8.382.00 YTL’nin ferileriyle birlikte, yazının tebliğinden itibaren 10 gün içinde ödenmesini, aksi takdirde aleyhe rücu davası açılacağını bildirmiş, davacı da 19.02.2007 tarihinde iş bu davayı açmıştır. Tespit davası açmak için taraflar arasında bir hukuki ilişkinin olması ve davacının bu davayı açmakta hukuki yararının bulunması şarttır. Davacının açtığı menfi tespit davası, mahkemece, davayı açmakta hukuki yararı bulunmadığı düşüncesi ile reddedilmiştir. Oysa bir davanın korunmaya değer, güncel hukuksal yarar yokluğundan reddedilebilmesi için, borçluyu tehdit edebilecek durumların bulunmaması gerekir. Borçlunun ödemek zorunda olmadığı bir borç ile tehdit edilmesi durumunda hukuksal yararın varlığının kabulü gerekir. Davalı sigorta şirketi, varlığını iddia ettiği alacak nedeniyle eda davası açabileceği gibi, davacı borçlu da borçlu olmadığının tespiti için menfi tespit davası açabilir. Bu durumda mahkemece, işin esası incelenerek hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması doğru değildir……….. davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA, peşin alınan harcın istek halinde temyiz eden davacıya geri verilmesine, 07.04.2008 tarihinde oybirliği ile karar verildi.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır.

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453

MENFİ TESPİT DAVASI NEDİR? yazısı ilk önce Dike Hukuk üzerinde ortaya çıktı.