İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞINDA MADDİ TAZMİNAT HESABI

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu çalışma gücünü kısmen ya da tamamen yitiren işçi, bu kaybın karşılığını işverenden maddi tazminat olarak talep edebilir. Maddi tazminat, zarar görenin kaza olmasaydı ömrü boyunca elde edeceği gelir ile kaza sonrası elde edebileceği gelir arasındaki farkın bugünkü değeridir (TBK m. 54).

Bu tutar takdire dayalı değildir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihadıyla şekillenmiş belirli bir yönteme göre hesaplanır. Yöntemin bilinmesi, hem uzlaşma tekliflerinin değerlendirilmesinde hem de dava sürecinde alınan hesap raporlarının denetlenmesinde önemlidir. Bu yazıda hesabın unsurları açıklanmakta ve bir örnek dosya üzerinden sayısal olarak gösterilmektedir.

I-) HESABIN UNSURLARI

Maddi tazminat hesabı beş temel veriye dayanır: tazminata esas ücret, zarar görenin bakiye ömrü, aktif ve pasif çalışma dönemleri, iş göremezlik oranı ve tarafların kusur oranları.

1. Tazminata esas ücret

Hesapta esas alınan ücret, işçinin kaza tarihinde fiilen elde ettiği net ücrettir. Düzenli olarak sağlanan yemek, yol ve servis gibi ayni yardımların parasal karşılığı da bu ücrete eklenir; uygulamada buna “giydirilmiş net ücret” denir. İşverenin SGK’ya daha düşük bir ücret bildirmiş olması sonucu değiştirmez. Gerçek ücret; tanık beyanları, emsal ücret araştırması ve meslek kuruluşlarından alınan bilgilerle belirlenir (Yargıtay 10. HD, E. 2020/6894, K. 2020/5738).

Belirlenen ücret, kaza tarihindeki net asgari ücrete oranlanır. Bulunan katsayı, aktif dönem boyunca ilgili yılların asgari ücretlerine uygulanır (Yargıtay 10. HD). Böylece ücretin gelecekteki seyri, asgari ücretle aynı oranda değişeceği varsayımıyla öngörülmüş olur.

2. Bakiye ömür

Zarar görenin muhtemel yaşam süresi, TRH-2010 Türkiye Hayat Tablosu ile belirlenir. Yargıtay, daha önce kullanılan PMF-1931 tablosu yerine ülkeye özgü ve güncel veriler içeren bu tabloyu esas almaktadır. Tablo cinsiyete göre ayrı düzenlenmiştir; örneğin 35 yaşındaki bir erkeğin bakiye ömrü 39,67 yıldır (TRH-2010).

3. Aktif ve pasif dönem

Bakiye ömür iki döneme ayrılarak hesaplanır:

• Aktif dönem: 60 yaşın sonuna kadar olan süredir. Bu dönemde işçinin kendi ücreti esas alınır.
• Pasif dönem: 60 yaştan bakiye ömrün sonuna kadar olan süredir. Bu dönemde de kişinin bir gelir elde edebileceği kabul edilir ve hesap net asgari ücret üzerinden yapılır.

Aktif dönemin kaza tarihinden hesap tarihine kadar olan kısmı “bilinen dönem”dir ve gerçekleşmiş asgari ücretler üzerinden, herhangi bir artırım veya iskonto yapılmadan hesaplanır. Hesap tarihinden sonrası “bilinmeyen dönem”dir. Yargıtay bu dönemde yıllık %5 artırım ve %5 iskonto uygulanmasını kabul etmektedir (Yargıtay 10. HD, E. 2014/21066, K. 2015/22727). Oranlar eşit olduğundan, bilinmeyen dönemdeki her yılın bugünkü değeri son bilinen yıllık kazanca eşit çıkar.

4. İş göremezlik oranı

Kazadan sonraki tedavi ve iyileşme süresinde (geçici iş göremezlik dönemi) kayıp %100 kabul edilir. Bu sürenin sonunda kalıcı bir maluliyet varsa, SGK veya Adli Tıp Kurumu tarafından belirlenen sürekli iş göremezlik oranı uygulanır.

5. Kusur oranı

Zarar görenin kazanın meydana gelmesinde kusuru varsa, tazminat bu oranda indirilir (TBK m. 52). İşverenin %80, işçinin %20 kusurlu bulunduğu bir dosyada işçi, zararının %80’ini talep edebilir.

Hesap iki aşamada özetlenebilir:

Zarar = Her dönem için (yıllık net kazanç × iş göremezlik oranı) tutarlarının toplamı

Tazminat = Zarar × işverenin kusur oranı − SGK ödemelerinin rücuya tabi kısmı

II-) ÖRNEK HESAP

Aşağıdaki örnek dosyada işçinin talep edebileceği maddi tazminat 4.435.253,48 TL olarak hesaplanmıştır. Olay varsayımsaldır; asgari ücret tutarları ve hayat tablosu değerleri gerçek verilerdir.

Veri	Değer
Zarar gören	Erkek, doğum tarihi 01.07.1990
Kaza tarihi / yaş	01.07.2025 / 35
Hesap tarihi	30.09.2026
Giydirilmiş net ücret	33.157,01 TL/ay (2025 net asgari ücretinin 1,5 katı)
Net asgari ücret 2025 / 2026	22.104,67 TL / 28.075,50 TL
Geçici iş göremezlik süresi	01.07.2025–31.12.2025
Sürekli iş göremezlik oranı	%40
Kusur oranları	İşveren %80, işçi %20
Bakiye ömür (TRH-2010, erkek, 35 yaş)	39,67 yıl

1. Dönemlerin belirlenmesi

İşçi 01.07.2050 tarihinde 60 yaşını doldurmaktadır; hesap tarihinden bu tarihe kadar bilinmeyen aktif dönem 23,75 yıldır. Bakiye ömre göre yaşam süresi 74,67 yaşında sona ermektedir; pasif dönem 39,67 − 25 = 14,67 yıldır.

2. Zararın dönemler itibarıyla hesaplanması

Ücret katsayısı 33.157,01 / 22.104,67 = 1,50’dir. Buna göre 2026 yılı aylık ücreti 28.075,50 × 1,50 = 42.113,25 TL kabul edilmiştir.

Dönem	Hesap	Zarar (TL)
Geçici iş göremezlik (Temmuz–Aralık 2025)	6 ay × 33.157,01 × %100	198.942,03
Bilinen dönem (Ocak–Eylül 2026)	9 ay × 42.113,25 × %40	151.607,70
Bilinmeyen aktif dönem (60 yaşa kadar)	23,75 yıl × 505.359,00 × %40	4.800.910,50
Pasif dönem (60 yaştan sonra)	14,67 yıl × 336.906,00 × %40	1.976.964,41
Toplam zarar		7.128.424,64

Yıllık tutarlar aktif dönemde 42.113,25 × 12 = 505.359,00 TL, pasif dönemde net asgari ücret üzerinden 28.075,50 × 12 = 336.906,00 TL’dir.

3. Kusur indirimi

İşçinin %20 kusuru nedeniyle zararın %80’i talep edilebilir: 7.128.424,64 × 0,80 = 5.702.739,71 TL.

4. SGK ödemelerinin mahsubu

SGK, geçici iş göremezlik süresince 106.333,60 TL ödenek ödemiş ve işçiye sürekli iş göremezlik geliri bağlamıştır. Bu gelirin ilk peşin sermaye değeri 1.478.024,19 TL’dir. Her iki kalemin işverenin kusuruna isabet eden, yani rücuya tabi kısmı tazminattan indirilir.

Kalem	Hesap	Tutar (TL)
Kusur indirimi sonrası zarar		5.702.739,71
Gelirin rücuya tabi kısmı	1.478.024,19 × %80	− 1.182.419,35
Ödeneğin rücuya tabi kısmı	106.333,60 × %80	− 85.066,88
Maddi tazminat		4.435.253,48

Bu tutara ayrıca yasal faiz işletilir. Manevi tazminat ise bu hesaptan bağımsız, ayrı bir taleptir.

III-) SGK ÖDEMELERİNİN MAHSUBU

SGK tarafından bağlanan gelir ve ödenen geçici iş göremezlik ödeneği, kazadan doğan zararın bir bölümünü karşılar. Bu ödemelerin tazminattan indirilmemesi, aynı zararın iki kez giderilmesi ve zarar görenin zenginleşmesi sonucunu doğurur. Yargıtay, gelirin ilk peşin sermaye değeri ile geçici iş göremezlik ödeneğinin rücu edilebilir kısmının tazminattan indirilmesini aramaktadır (Yargıtay 10. HD, E. 2021/8608, K. 2022/3591).

Bu nedenle tazminat davasında SGK’nın gelir bağlayıp bağlamadığı ve bağlanan gelirin tutarı önem taşır. Sürekli iş göremezlik oranı henüz kesinleşmemişse mahkemeler genellikle bu sürecin sonuçlanmasını beklemektedir. İndirilen kısım, SGK tarafından daha sonra rücu davasıyla işverenden talep edilir.

IV-) DESTEKTEN YOKSUN KALMA TAZMİNATI

İş kazası ölümle sonuçlanmışsa, ölenin desteğinden yoksun kalan eş, çocuklar ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir (TBK m. 53). Hesap yöntemi esas itibarıyla aynıdır; ancak iki noktada farklılaşır:

• İş göremezlik oranı yerine, her hak sahibinin ölenin gelirinden alacağı destek payı esas alınır.
• Destek süresi hak sahibine göre değişir. Eş için ölenin bakiye ömrüyle sınırlıdır. Çocuklar için kural olarak 18 yaşa, ortaöğrenimde 20, yükseköğrenimde 25 yaşa kadar sürer (Yargıtay 10. HD, K. 2015/22727).

SGK tarafından hak sahiplerine bağlanan ölüm geliri de aynı esaslarla tazminattan indirilir.

V-) DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR

• Gerçek ücretin ispatı. Tazminat tutarını en fazla etkileyen veri ücrettir. Banka kayıtları, elden yapılan ödemelere ilişkin tanık beyanları ve ayni yardımlara dair belgeler, esas alınacak ücreti doğrudan belirler.
• Uzlaşma teklifleri ve ibraname. İşverence yapılan bir teklif, yukarıda açıklanan yöntemle bulunacak tutarın belirgin biçimde altındaysa, ibraname imzalanmadan önce hukuki destek alınmalıdır. Yapılan ödemeler, sonradan talep edilebilecek tutarı azaltır.
• Pasif dönemin hesaba katılması. 60 yaş sonrası dönemin hesaplamaya dahil edilmemesi uygulamada sık rastlanan bir hatadır. Örnek dosyada bu dönem toplam zararın yaklaşık %28’ini oluşturmaktadır.
• Sürekli iş göremezlik oranının kesinleşmesi. Orandaki birkaç puanlık fark dahi tazminatı önemli ölçüde değiştirir; oran kesinleşmeden yapılan hesaplar yanıltıcı olabilir.
• Süreler. Yargıtay, iş kazasından doğan tazminat taleplerinde genel olarak 10 yıllık zamanaşımı süresini uygulamaktadır. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davaları zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her dosyanın ücret, kusur ve iş göremezlik verileri farklı olduğundan, somut uyuşmazlıklarda hukuki destek alınması önerilir.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır.

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453