SİGORTA HİZMET TESPİT DAVASI
Hizmet tespit davası, işverene bağlı olarak çalıştığı halde Sosyal Güvenlik Kurumu’na hiç bildirilmeyen veya eksik bildirilen işçinin, bu çalışmalarının tespit edilerek sigortalılık süresine eklenmesi amacıyla açtığı davadır. Uygulamada sigortasız çalıştırılan, işe girişi geç bildirilen, çıkışı erken verilen ya da ay içinde gerçekte çalıştığı günden daha az prim günü bildirilen işçiler bu davaya başvurur. Hizmet tespit davası, işçinin emeklilik hakkını, emekli aylığının miktarını ve sağlık hizmetlerinden yararlanmasını doğrudan etkilediğinden büyük önem taşır. Ancak dava, beş yıllık hak düşürücü süreye tabi olduğundan geciktirilmemelidir.
I. HİZMET TESPİT DAVASI NEDİR?
Hizmet tespit davası, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 86. maddesinin dokuzuncu fıkrasında düzenlenmiştir. Bu hükme göre, çalıştığı hâlde Kuruma bildirilmeyen sigortalılar, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde mahkemeye başvurarak hizmetlerini tespit ettirirlerse, mahkeme kararında belirtilen süreler sigortalılık süresinin hesabında dikkate alınır. Aynı düzenleme, 5510 sayılı Kanun’dan önceki dönem için 506 sayılı Kanun’un 79/10. maddesinde yer almaktaydı.
Hizmet tespit davası, 5510 sayılı Kanun’un 4/1-a bendi kapsamındaki, yani hizmet sözleşmesiyle çalışan sigortalılar bakımından açılır. Bağımsız çalışanların (4/1-b) sigortalılık süresine ilişkin tespit talepleri ise farklı kurallara tabidir.
Hizmet tespit davası türleri şöyle sıralanabilir:
- Hiç bildirilmeyen bir çalışma döneminin tespiti,
- İşe giriş tarihinin geç bildirilmesi veya çıkışın erken verilmesi nedeniyle eksik kalan sürenin tespiti,
- Ay içinde gerçekte çalışılan günden daha az prim günü bildirilmesi nedeniyle eksik günlerin tespiti,
- Kuruma asgari ücretle bildirilen işçinin gerçek ücretinin tespiti, yani prime esas kazancın tespiti.
II. HİZMET TESPİT DAVASININ ŞARTLARI
1. Hizmet Sözleşmesine Dayalı Çalışma
Davanın kabulü için davacının işverene bağımlı olarak, ücret karşılığında ve işverenin talimatları doğrultusunda çalıştığının ispatlanması gerekir. Hizmet sözleşmesinin unsurları olan iş görme, ücret ve bağımlılık birlikte bulunmalıdır. Aile işletmelerinde aile bireylerinin yardımı, arkadaşlık veya komşuluk ilişkisiyle yapılan ara sıra işler hizmet sözleşmesi kapsamında değerlendirilmez.
2. Çalışmanın Kuruma Bildirilmemiş Olması
Tespiti istenen sürenin Kuruma bildirilmemiş olması gerekir. Daha önce bildirilmiş bir dönem için yeniden tespit kararı verilemez. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 27.12.2023 tarihli, 2023/11694 E., 2023/13557 K. sayılı kararında, Kuruma zaten bildirilmiş olan bir dönem için mükerrer tespit yapılmasının hatalı olduğu belirtilmiştir.
3. Beş Yıllık Sürenin Geçmemiş Olması
Dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır.
III. HAK DÜŞÜRÜCÜ SÜRE
1. Sürenin Niteliği ve Başlangıcı
5510 sayılı Kanun m. 86/9'daki beş yıllık süre hak düşürücü niteliktedir; süre dolduğunda hakkın kendisi ortadan kalkar ve mahkeme bu süreyi re’sen gözetir. Süre, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren başlar. Örneğin 2021 yılında geçen bir çalışma için süre 31.12.2021 tarihinde başlar ve 31.12.2026 tarihinde sona erer.
2. Sürenin İşlemediği Hâller
Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre, beş yıllık süre yalnızca işverence hiç bildirilmeyen ve çalışması Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar bakımından işler. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, yukarıda anılan 2023/11694 E., 2023/13557 K. sayılı kararında bu kuralın kapsamını şöyle açıklamıştır:
- Çalışma Kuruma bildirilmiş veya Kurumca, örneğin müfettiş denetimiyle tespit edilmişse ve çalışma kesintisiz devam etmişse, hak düşürücü süre işlemez.
- İşe giriş bildirgesi işe başlama tarihinden sonra verilmiş, yani çalışmanın başlangıç dönemi bildirilmemişse ve bildirim öncesindeki çalışma, bildirilen dönemi de kapsayacak şekilde kesintisiz sürmüşse, süre bildirimsiz dönemin sonundan değil, kesintisiz çalışmanın sona erdiği yılın sonundan itibaren başlar.
Bu ikinci kural uygulamada çok önemlidir. Örneğin 2010 yılında işe başlayan ancak 2014 yılında sigortalı gösterilen ve 2023 yılına kadar aynı işyerinde kesintisiz çalışan bir işçi, 2010-2014 arasındaki bildirimsiz dönem için 2028 yılı sonuna kadar dava açabilir. Ancak çalışmada bir kopukluk varsa, kopukluktan önceki bildirimsiz dönem için süre o dönemin sonundan itibaren işlemeye başlar.
3. Mevsimlik Çalışmalarda Süre
Mevsimlik işlerde, sezon dışında kalan dönemlerde iş sözleşmesi askıda kabul edilir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 02.10.2025 tarihli, 2025/6016 E., 2025/12912 K. sayılı kararında, mevsimlik çalışmanın sürdüğü dönemlerde iş sözleşmesinin askıda kalması nedeniyle hak düşürücü sürenin işlemeyeceği kabul edilmiştir. Ancak bir yıl hiç çalışılmamışsa, mevsimlik çalışma bütünlüğü kesilir ve süre o yılın öncesindeki çalışmalar bakımından işlemeye başlar.
IV. DAVA ÖNCESİ ARABULUCULUK
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 4. maddesi uyarınca, sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvurulması ve talebin reddedilmesi ya da altmış gün içinde cevap verilmeyerek reddedilmiş sayılması gerekir. Ancak hizmet sözleşmesine tabi çalışmalar nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Dolayısıyla 4/1-a kapsamındaki hizmet tespit davasında Kuruma önceden başvurulması gerekmez.
Kuruma başvuru şartının arandığı diğer sosyal güvenlik davalarında, örneğin Bağ-Kur sigortalılığının tespitinde ise bu şart tamamlanabilir bir dava şartıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 15.09.2020 tarihli, 2017/10-2695 E., 2020/587 K. sayılı kararında, Kuruma başvurmadan açılan davanın doğrudan reddedilmemesi, davacıya başvuru için süre verilmesi gerektiği kabul edilmiştir.
Hizmet tespit davası bir alacak davası değil, bir tespit davası olduğundan zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir. Ancak işçi, aynı çalışmaya dayanan kıdem, ihbar ve diğer işçilik alacaklarını da talep edecekse, bu alacaklar için arabulucuya başvurulması zorunludur.
V. DAVANIN TARAFLARI, GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME
1. Taraflar
Hizmet tespit davası, sigortalı tarafından işverene ve Sosyal Güvenlik Kurumu’na karşı açılır. Kurum davada mutlaka yer almalıdır; Kurumun taraf olmadığı bir davada verilen tespit kararı Kurum bakımından sonuç doğurmaz. İşveren ölmüşse dava mirasçılarına, işyeri devredilmişse devralan işverene de yöneltilmelidir. Sigortalının ölümü hâlinde dava, hak sahipleri tarafından açılabilir veya mirasçılarınca sürdürülebilir.
2. Görevli ve Yetkili Mahkeme
Hizmet tespit davalarında görevli mahkeme iş mahkemesidir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi bakar. 7036 sayılı Kanun’un 6. maddesi uyarınca dava, davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesinde veya işin yapıldığı yer mahkemesinde açılabilir. Uygulamada tanıkların ve işyeri kayıtlarının bulunduğu yer olması nedeniyle işin yapıldığı yer mahkemesi tercih edilir.
VI. İSPAT VE DELİLLER
1. Kamu Düzeni ve Re’sen Araştırma İlkesi
Hizmet tespit davaları kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle mahkeme, tarafların gösterdiği delillerle yetinmez ve gerektiğinde kendiliğinden araştırma yapar. İşverenin davayı kabul etmesi veya davacının iddialarını doğrulaması tek başına yeterli değildir; çünkü bu tür davalarda işçi ile işveren arasında Kurum aleyhine danışıklı davalar açılabildiğinden, Yargıtay çalışmanın gerçekliğinin bağımsız delillerle ortaya konulmasını aramaktadır.
2. Yazılı Belgeler ve Kurum Kayıtları
Mahkeme, işyerinin Kurumdaki tescil dosyasını, ilgili dönemin aylık prim ve hizmet belgelerini ve dönem bordrolarını, varsa müfettiş inceleme raporlarını, vergi kayıtlarını ve işverenin işyeri kayıtlarını getirtir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin yukarıda anılan 2025/6016 E., 2025/12912 K. sayılı kararında, işverenden bordro, puantaj ve diğer kayıtların istenmesi, işyerinin Kurum dosyasının ve varsa işçilik alacağı davası dosyasının getirtilmesi gerektiği belirtilmiştir. Maaş ödemelerine ilişkin banka kayıtları, personel kartı, giriş-çıkış kayıtları, yazışmalar ve fotoğraflar da önemli delillerdir.
3. Tanık Delilleri
Hizmet tespit davalarında tanık delili büyük önem taşır; ancak tanıkların seçimi konusunda Yargıtay’ın belirlediği özel bir yöntem vardır. Öncelikle, davacının çalıştığını iddia ettiği dönemde aynı işyerinde çalışan ve Kuruma bildirilmiş olan bordro tanıkları dinlenmelidir. Bordro tanıklarının çalışmaları kayıtlara dayandığından, beyanlarına daha fazla güvenilir.
Bordro tanıklarına ulaşılamıyorsa veya beyanlar yetersiz kalıyorsa, aynı çevrede faaliyet gösteren komşu işyerlerinin sahipleri ve bu işyerlerinde bordrolu olarak çalışan kişiler zabıta veya muhtarlık aracılığıyla belirlenip dinlenir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 2023/11694 E., 2023/13557 K. sayılı kararında, tanık beyanları arasındaki çelişkinin tarafsız bordro tanıkları, SGK kayıtları ve zabıta ve muhtarlık aracılığıyla belirlenecek komşu işyeri çalışanları dinlenerek giderilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
Tanığın davacıyla akraba olması, beyanının tek başına değerlendirme dışı bırakılmasını gerektirmez; ancak bu tür beyanlar diğer delillerle desteklenmelidir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 28.04.2026 tarihli, 2025/9317 E., 2026/3959 K. sayılı kararında da, işçinin hizmet süresinin yalnızca SGK kayıtlarıyla belirlenemeyeceği, çalışma olgusunun her türlü delille ispatlanabileceği ve tanığın akraba olmasının beyanının dışlanması için tek başına yeterli olmadığı belirtilmiştir.
4. Çalışmanın Niteliğinin Belirlenmesi
Mahkeme, çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihlerini, sürekli mi mevsimlik mi olduğunu, tam zamanlı mı yoksa kısmi süreli veya kesintili mi olduğunu ayrıca araştırmalıdır. İşyerinin büyüklüğü, faaliyet konusu, kapasitesi ve o dönemde bildirilen işçi sayısı da, iddia edilen çalışmanın hayatın olağan akışına uygun olup olmadığının değerlendirilmesinde dikkate alınır. Örneğin yalnızca yaz aylarında faaliyet gösteren bir turizm işletmesinde yıl boyu kesintisiz çalışma iddiası, ayrıca güçlü delillerle desteklenmelidir.
VII. PRİME ESAS KAZANCIN TESPİTİ
Kuruma gerçek ücretinden düşük, örneğin asgari ücret üzerinden bildirilen işçi, gerçek ücretinin tespitini de isteyebilir. Bu talep, prime esas kazancın yükseltilmesi suretiyle emekli aylığının daha yüksek hesaplanmasını sağlar. Gerçek ücretin ispatında banka kayıtları, imzalı ücret bordroları, işyeri yazışmaları ve emsal ücret araştırması önemlidir. Mahkeme, işçinin mesleği, kıdemi ve çalıştığı dönem dikkate alınarak ilgili meslek kuruluşlarından emsal ücret bilgisi ister. Tanık beyanları tek başına yeterli görülmez ve emsal ücret araştırmasıyla desteklenmelidir.
VIII. KARARIN SONUÇLARI
1. Sigortalılık Süresine Etkisi
Hizmet tespit kararı kesinleştikten sonra Kurum, tespit edilen süreyi sigortalının hizmet kayıtlarına işler. Tespit edilen günler emeklilik için gerekli prim gün sayısına ve sigortalılık süresine eklenir. Tespit edilen sürenin başlangıç tarihi, sigortalının ilk işe giriş tarihinden önceyse, sigortalılık başlangıç tarihi de geriye çekilir. Bu durum özellikle emeklilik yaşı ve prim gün şartları bakımından işçi lehine önemli sonuçlar doğurabilir.
Örnek: 2012 yılında işe başlayan, ancak 2015 yılında sigortalı gösterilen ve aynı işyerinde kesintisiz çalışmaya devam eden bir işçinin 2012-2015 arası üç yıllık çalışması tespit edilirse, işçinin hizmet dökümüne yaklaşık 1.080 gün eklenir ve sigortalılık başlangıç tarihi 2012 yılına çekilir. İşçinin aynı işyerinde çalışmaya 2024 yılında son vermiş olması hâlinde, bu dava için süre 2029 yılı sonunda dolar.
2. İşverenin Sorumluluğu
Tespit kararı kesinleştiğinde Kurum, tespit edilen süreye ilişkin primleri gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte işverenden tahsil eder. Ayrıca sigortalının bildirilmemesi nedeniyle işverene 5510 sayılı Kanun’un 102. maddesi uyarınca idari para cezası uygulanır. İşçinin prim borcu bulunmaz; primlerin ödenmesi işverenin sorumluluğundadır ve primlerin tahsil edilip edilmemesi, tespit edilen sürenin sigortalılık süresinden sayılmasına engel değildir.
3. Kanun Yolu
Hizmet tespit davasında verilen karara karşı istinaf ve şartları varsa temyiz yoluna başvurulabilir. Hizmet tespit davaları, Yargıtay’da 10. Hukuk Dairesi tarafından incelenmektedir.
IX. DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR
İşçi açısından en önemli husus beş yıllık süredir. İşyerinden ayrılan ve sigortasız çalıştığı dönemi bulunan işçi, ayrılış yılının sonundan itibaren beş yıl içinde dava açmazsa bu dönemin tespitini isteme hakkını kaybedebilir. Bu nedenle e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümünün düzenli olarak kontrol edilmesi, eksik veya hiç bildirilmemiş dönemlerin erken fark edilmesini sağlar.
Dava açılmadan önce, aynı dönemde işyerinde bordrolu çalışan ve tanıklık yapabilecek kişilerin isimleri, maaş ödemelerine ilişkin banka kayıtları ve çalışmayı gösteren her türlü belge toplanmalıdır. Hizmet tespit davası ile kıdem ve ihbar tazminatı gibi işçilik alacakları aynı çalışmaya dayanıyorsa, işçilik alacakları için arabuluculuk sürecinin de ayrıca başlatılması ve sürelerin birlikte takip edilmesi gerekir.
İş hukuku alanında kaleme aldığımız diğer makalelere buradan ulaşabilirsiniz.
Yargıtay kararlarının tam metinlerine Yargıtay Karar Arama sisteminden esas ve karar numaralarıyla ulaşılabilir.
NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır.
Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453
Bu metin 30 Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır.
Kategoriler: İş Hukuku